ఉ. నిశ్చయ చిత్తమొక్కటియ నీమపు నిష్ఠల తేజమేయగున్ 

నిశ్చల కర్మచేయువిధి నీతుల దర్శన మార్గమేయగున్ 

నిశ్చయ మెంతయున్న విధి నిర్ణయ మన్నది నేను తీర్చగన్  

నిశ్చల చిత్తమందు నిక నీదు నియామక కార్య మెంచు మా!  (41)

ఉ. భోగ  విలాస మాయలతొ బోల మనస్కులు చూడ గల్గగన్ 

వేగవిశారదల్ నెరపు వేదముఁ  దెల్పగ  విద్య లెల్లరన్ 

బాగుగ జీనమంద పరి పాటిగ వ్యూహము తీర్చ యుద్ధమున్  

త్యాగమనంతముల్ సమర ధర్మము నందున నీవు జేయగన్  (42)

చం. మనదనెడీక్షణమ్ముసుఖమార్గము గానువిధాన తీర్పులన్ 

మనమున కోర్కెలేగతిగ మానసవాహక కాలపొంగులన్ 

మనము సకాల కర్మలను మార్కొను విద్యలు తేజరిల్లగన్ 

మనసిడి జేయుయుద్ధములె మాన్యములైనవిధర్మ సామ్యమై   (43)

ఈ మూడు పద్యాలు కలిపి చూస్తే —
నిశ్చల చిత్తం, కర్తవ్యనిష్ఠ, ధర్మయుద్ధం, మానసిక నియంత్రణ అనే ప్రధాన జీవనతత్త్వాలను బోధిస్తున్నాయి.

తాత్పర్యం :

మనిషికి నిశ్చయబుద్ధి, నియమ నిష్ఠలు ఉంటే అతని జీవితంలో తేజస్సు వెలుగుతుంది. నిశ్చలమైన కర్మాచరణ ద్వారానే నీతి మార్గం స్పష్టమవుతుంది. ఎంతటి విధినిర్ణయం ఉన్నా, స్థిరచిత్తంతో దైవ నియామకాన్ని అంగీకరించి కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించాలి.

భోగవిలాసాల మాయలో పడిన మనసులు సత్యాన్ని సులభంగా గ్రహించలేవు. విద్య, వేదజ్ఞానం, వ్యూహబలం ఉన్నా వాటిని ధర్మరక్షణకు వినియోగించినప్పుడే సమరానికి విలువ ఉంటుంది. త్యాగం, సమరధర్మం, కర్తవ్యనిబద్ధత — ఇవే నిజమైన విజయానికి మార్గాలు.

మనసులో కలిగే కోర్కెలు, కాలప్రవాహాలు మనిషిని ఎటువైపు నడిపినా, సమయానుకూలంగా కర్మలను సరిచేసుకుంటూ జ్ఞానతేజస్సుతో ముందుకు సాగాలి. అసలు యుద్ధం బాహ్య ప్రపంచంతో కాదు; మనసులోని అహంకారం, మోహం, దురాశలతోనే. ఆ అంతర్ముఖ యుద్ధంలో సమత్వధర్మాన్ని సాధించినవారే మాన్యులు అవుతారు.

----

చం. తెలుపుదు సత్యవాక్కులను తీక్షణ నిర్ణయ మెంచి యందునన్ 

చలనములీ విధాన మున జాలము లన్నియు భ్రాంతియే యనన్  

కలవర మైన చిత్తమున కర్కశ కాలపు దర్శనమ్ములన్  

మలుపులనిచ్చు విద్యలను మార్గము లెంచగ సూనృతమ్ములన్ (44)

ఉ. నీవిటు హర్ష ద్యోతపు వినీతుడుగా మనసుంచి సాగగన్ 

నీవిక  ప్రేమతత్త్వమును నిత్యపరాత్పర యోగసాధనన్ 

నీవెటులైనసత్యమును నిల్పగ నిశ్చయ కార్యరూపమున్ 

నీవ యతఃపరమ్ములుగ నిశ్చయ సిద్ధికి కారణమ్ముగన్ (45)

ఉ. చిన్న జలాశయమ్ములు సుచిత్రవిచిత్ర యుపాయమేయనన్

చిన్నది యాశలన్ ప్రబల జ్యేష్ఠ సహాయపరంపరమ్ముగన్,

ఉన్న పరాత్పరుండు స్థిర ముత్సవ తత్త్వము బోధఁ జేయగన్

యున్నత వేదపాఠములు యుద్ధృతి మార్చెడి బ్రాహ్మతత్త్వమున్ (46)

తాత్పర్యం :

సత్యవాక్యాలను స్పష్టంగా, ధైర్యంగా పలకగల నిర్ణయశక్తి మనిషికి అవసరం. ఈ ప్రపంచంలోని అనేక చలనాలు, విధానాలు చాలాసార్లు భ్రమలను కలిగిస్తాయి. కలవరపడిన మనసుకు కాలం కఠినమైన పాఠాలు నేర్పుతుంది. అలాంటి సందర్భాల్లో సత్యం, సునృతి, విద్య — ఇవే సరైన మార్గమలుపులను చూపిస్తాయి.

మనసులో వినయం, హర్షం నిలుపుకొని జీవించినవాడు ప్రేమతత్త్వాన్ని గ్రహించగలడు. నిత్యయోగసాధనతో సత్యాన్ని కార్యరూపంలో నిలబెట్టినపుడే నిశ్చయసిద్ధి సాధ్యమవుతుంది. దైవసంకల్పానికి అనుగుణంగా జీవించిన జీవితం పరమార్థాన్ని అందిస్తుంది.

చిన్న జలాశయాలు కూడా గొప్ప అవసరాలను తీర్చినట్లే, చిన్న ఆశలు, చిన్న సహాయాలు కూడా మహత్తర ఫలితాలకు దారితీస్తాయి. పరాత్పర తత్త్వం స్థిరమైన ఉత్సవస్వరూపంగా జీవనబోధను అందిస్తుంది. ఉన్నతమైన వేదపాఠాలు మనస్సులోని ఉద్రిక్తతలను మార్చి బ్రహ్మతత్త్వాన్ని గ్రహించే దిశగా నడిపిస్తాయి.

ఈ మూడు పద్యాలలో —సత్యనిష్ఠ, వినయం, ప్రేమతత్త్వం,సహకార విలువవేదబోధ, అంతర్ముఖ శాంతి

****

శా. కర్మాచార్యవిధానమే విధులుగా కార్యమ్ము సాఫల్యతన్ 

ధర్మమ్ముల్ నెరవేర్చగా విశదమౌ తన్మాత్ర విశ్వాసమున్ 

కర్మల్ కర్తలు తప్పినన్ మనిషిగా కాలమ్ము శాసించగన్ 

కర్మా పేక్షయులేక సాగు ఫలముల్ కర్తవ్య సాధ్యమ్ముగన్ (47)

శా. యోగాసక్తి విధేయతన్ జయములే యోగ్యంపు సంభావ్యతన్ 

రాగార్ద్రానుభవాప్రమేయ ఫలమే రాజ్యమ్ము స్వంతమ్ముగన్ 

సాగించన్ మది ధర్మ కర్మలవిధుల్ సాధ్యమ్ము సాంతమ్ము గా  

యోగమ్ముల్ పటిమా సమాన ప్రతిగా నుల్లమ్ము సమ్మోదమున్ (48)

మ. ఫలమాశించెడి కర్మలే సమరమున్ ప్రశ్నార్థ కమ్మై చనన్   

ఫలమున్ బొందగ సాధ్యమై పరమ సంప్రాప్తమ్ము లక్ష్యమ్ముగన్ 

ఫలమాశించక జేయుటే ఫలితమౌ పాఠ్యమ్ము బోధించగన్ 

ఫలమే యుద్ధపు సాధనా జవము సంపన్నాధికారమ్ములే.   (49)

మ. సమతాచిత్తము కర్మలన్ జరపగా  సామాన్య వైనమ్ముగన్ 

మమతాఖేదము లెల్లమానుటగతిన్ మాన్యమ్ము సౌలభ్యముల్  

సమతాభావమెరుంగుమా మురిపమై సామ్రాజ్య భావమ్ములన్ 

సమతాయోగము నేర్పు బోధనలనన్ సౌలభ్య నేస్తమ్ముగన్ (50)

తాత్పర్యం :

కర్మాచరణకు సంబంధించిన విధానాలను సక్రమంగా అనుసరించినపుడే కార్యసాఫల్యం లభిస్తుంది. ధర్మబద్ధంగా కర్తవ్యాలను నిర్వర్తించడం వల్ల విశ్వాసం స్పష్టమవుతుంది. కర్తవ్యాలను విస్మరించినవారిని కాలమే శాసిస్తుంది. ఫలాపేక్ష లేకుండా చేసిన కర్మలే నిజమైన కర్తవ్యసాధనగా నిలుస్తాయి.

యోగాసక్తి, విధేయత, నియమ నిష్ఠ — ఇవి విజయానికి మూలాలు. రాగద్వేషాలకు అతీతంగా అనుభవజ్ఞానంతో నడిచినవారికి జీవితం రాజ్యసంపదలాంటిదవుతుంది. ధర్మకర్మలను శాంతితో ఆచరించినపుడు యోగబలం పెరిగి, సమత్వభావం మనసుకు ఆనందాన్ని అందిస్తుంది.

ఫలాన్ని మాత్రమే ఆశించి చేసే కర్మలు యుద్ధరంగంలోని సందేహాల్లా మనసును కలవరపెడతాయి. పరమలక్ష్యం సాధనలో ఫలితాలు సహజంగానే వస్తాయి. అయితే ఫలాపేక్ష లేకుండా కర్తవ్యాన్ని చేయడమే గీతాబోధ సారాంశం. నిజమైన విజయం కర్తవ్యనిబద్ధతలోనే ఉంది.

సమతాచిత్తంతో కర్మలను నిర్వహించినవాడు మమకార, ఖేదాలను అధిగమించగలడు. సమత్వభావం మనిషిని విశాల దృష్టి వైపు నడిపిస్తుంది. సమతాయోగం జీవనాన్ని సౌలభ్యంగా, స్నేహపూర్వకంగా, సామ్రాజ్యసమానమైన అంతరానందంతో నింపుతుంది.

ఈ పద్యాలలో ప్రధానంగా —

• నిష్కామ కర్మ
• ధర్మాచరణ
• యోగసమత్వం
• ఫలాపేక్ష రాహిత్యం
• సమతాభావం అనే గీతాతత్త్వాలు ఎంతో అందంగా ప్రతిధ్వనిస్తున్నాయి.
• *****

శ్రీ శ్రీ శ్రీ కృష్ణ వాణి*

మ.కోll   పూర్తిగా తొలగించకోరిక పూజ్యమేయగు నిత్యమున్ 

స్ఫూర్తిగా పరమాత్మ యోగము సూత్రమేయగు విద్యగన్ 

మూర్తిగా స్థిత కాలధర్మము ముఖ్య యాత్మగ జీవమున్ 

కీర్తి ప్రజ్ఞతఁ బట్టి నెంచుట కీలకమ్మగు యర్జునా (55)

ఉ. భేద మనస్సునన్ సమయ పేరిమి లక్ష్యము జేసిఁ జూడగన్ 

మోదములందగన్ మనసు మోహపు మాయల జిక్కి భ్రాంతులన్ 

క్రోధము వీడి నేస్తముల కూటము లందున శాంతిబొందగన్  

కాదన ధీవరా సమర కాలము నేదియ తెల్పు మర్జునా (56)

మ. మమ తాసక్తులు లేనివానినెడ నేమాన్యత్వ మేలాగునన్ 

సమతాభావము సానుకూల మయముల్ సహ్యమ్ముకాదేలనో 

క్షమయా గుణ్యపు సామ్య బుద్ధులనయన్ కర్మమ్ము లీదారులన్  

స్థిమితమ్ముల్ గమనించునీవుమహితా శ్రేయమ్ము లే యర్జునా (57)

మ.  తన యంగమ్ములు లోనికై ముడుచు వృత్తమ్మెంచు సామ్యమ్ముగా  

మనయాశల్ ఫలియించు కీలకములౌ మార్గమ్ము శోధించగన్ 

జనధర్మమ్ము విధానవిద్య చరితా జ్ఞానమ్ము పొందంగనే  

మనబుద్ధుల్ స్థిర మైనవే యనగ నేమార్చేమహాజ్ఞానిగన్ (58)

తాత్పర్యం :

ఓ అర్జునా! కోరికలను పూర్తిగా నిర్మూలించడం కష్టం; కానీ వాటిని పవిత్రమైన దిశలో మలచడం అవసరం. పరమాత్మయోగమే జీవనసూత్రం, అదే నిజమైన విద్య. కాలధర్మాన్ని గ్రహించి ఆత్మస్వరూపంతో జీవించినవారికి కీర్తి, ప్రజ్ఞ, గౌరవం లభిస్తాయి.

భేదభావంతో నిండిన మనసు లక్ష్యాన్ని సరిగా గ్రహించలేదు. మోహమాయల్లో చిక్కుకున్నప్పుడు మనిషి భ్రమలకు లోనవుతాడు. క్రోధాన్ని విడిచిపెట్టి స్నేహ, శాంతి మార్గంలో నడిచినప్పుడే నిజమైన సమరధర్మం అర్థమవుతుంది. యుద్ధం కేవలం బాహ్యరంగంలో కాదు; అంతర్ముఖంగా కూడా జరుగుతుందని కృష్ణుడు సూచిస్తున్నాడు.

మమకారాసక్తులు లేని వాడికే నిజమైన మాన్యత లభిస్తుంది. సమతాభావం సహనాన్ని, క్షమాగుణాన్ని పెంచుతుంది. సమబుద్ధితో చేసిన కర్మలే శ్రేయస్సుకు దారితీస్తాయి. స్థిరచిత్తంతో జీవన గమనాన్ని పరిశీలించినవారికి మంగళఫలితాలు కలుగుతాయి.

తాబేలు తన అవయవాలను లోనికి ముడుచుకున్నట్లే, మనిషి కూడా తన ఇంద్రియాలను నియంత్రించాలి. కోరికల ఫలితాల వెనుక ఉన్న మార్గాన్ని పరిశోధిస్తూ జనధర్మం, విధానవిద్య, చరిత్రజ్ఞానం గ్రహించినపుడే బుద్ధి స్థిరమవుతుంది. అటువంటి స్థిరబుద్ధియే మహాజ్ఞానానికి సూచిక.

ఈ పద్యాల్లో ప్రధానంగా —

ఇంద్రియనిగ్రహం

సమతాభావం

క్షమాగుణం

మోహ, క్రోధ విముక్తి

స్థిరబుద్ధి

పరమాత్మయోగం

అనే గీతాతత్త్వాలు అత్యంత సుందరంగా ప్రతిఫలించాయి.

****

మ.  విషయమ్ముల్ భవదీయ హృద్య వచ నల్ విశ్వాసముల్ పొందుగన్ 

విషయార్థాలను వీడగల్గు విధులే విశ్వమ్ము వ్యాపించగన్ 

విషయాలన్ పురుషార్థ కర్మలనగావేసారి వేధించగన్ 

విషయాసక్తిని మోక్షమందగలుగన్ విద్యా వివేకమ్ములన్ (59)

 ఉ. ఈమహమ్మగు కాలమేమన ఇంద్రియాలకు లొంగకన్,  

ఈ మనోహర వాంఛలన్నియు నేపుగా చకితమ్ము లై,  

ఈమనుష్యులు నిగ్రహమ్ముల నెంచినన్  పరివేదనే    

క్షేమమన్నది రాక పోవు నికృష్టమౌ నిహ లోకమున్   (60)

ఉ. సాధకుడే శరీరమును సాధన తీర్పుల నిశ్చయించగన్ 

బోధన సర్వకాలముల పొంగెడు కోర్కెల చిత్త యుక్తులన్ 

శోధనతో ప్ర సాదితపు చోద్యపు మార్చులెనంగబుద్ధిగన్ 

సాధనతో వినూత్న మగు సత్యములన్గన సంభవమ్మగున్   (61)

మ. విషయాలే మనమందు నార్ద్రతల సర్వేశుండు దీపించగన్  

విషయాసక్తులఁ దీరి యాశయములేవిద్యా విశేషమ్ముగన్ 

విషయాలన్నియు పేరుకే వరదలై విడ్డూర ప్రాప్తమ్ము లై  

విషయమ్ముల్ బొడ జూపగా భవితనే వీక్షించు వైనమ్ముగన్ (62)

తాత్పర్యం :

భగవంతుని హృద్యమైన వాక్యాలపై విశ్వాసం పెరిగినపుడే విషయాసక్తులను విడిచిపెట్టే శక్తి కలుగుతుంది. పురుషార్థకర్మల పేరిట విషయభోగాలు మనిషిని పదేపదే వేధిస్తాయి. కానీ విద్య, వివేకం ద్వారా విషయాసక్తిని అధిగమించినవారికే మోక్షమార్గం సులభమవుతుంది.

కాలప్రవాహంలో ఇంద్రియాలకు లోబడకుండా జీవించడం అత్యంత కష్టం. మనోహరమైన కోరికలు మనసును చకితపరుస్తూ బంధిస్తాయి. నిగ్రహం లేని మనుషులకు నిజమైన క్షేమం లభించదు; ఇహలోక జీవితం కూడా నికృష్ట స్థితిలోనే మిగిలిపోతుంది.

సాధకుడే తన శరీరాన్ని, సాధన మార్గాన్ని, జీవన నిర్ణయాలను సరిచేసుకోవాలి. కోర్కెలతో ఉప్పొంగే మనస్సును శోధన, బోధన, ఆత్మపరిశీలన ద్వారా మార్చుకోవాలి. నిరంతర సాధన ద్వారానే వినూత్నమైన సత్యాలు అనుభవంలోకి వస్తాయి.

విషయాలు మనిషి మనసులో ఆర్ద్రత, ఆకర్షణ కలిగించినా, వాటిలోనే పరమార్థం లేదు. విషయాసక్తులు తగ్గినపుడే ఆశయాలు విద్యాస్వరూపంగా వికసిస్తాయి. బయట కనిపించే విషయసంపదలు చాలాసార్లు వరదల వలె వచ్చి పోయే విచిత్ర ప్రాప్తులే. వాటి వెనుకనున్న భవితవ్యాన్ని గమనించగల దృష్టియే నిజమైన జ్ఞానం.

ఈ పద్యాలలో ప్రధానంగా —

ఇంద్రియనిగ్రహం

విషయాసక్తి విముక్తి

వివేకం

సాధన

మోక్షమార్గం

ఆత్మపరిశీలన

అనే ఆధ్యాత్మిక జీవనసూత్రాలు ప్రతిధ్వనిస్తున్నాయి.

*****

మ. కో.సాధకుండిటు కోపగించిన సాధనల్ కడు ప్రశ్న లై  

క్రోధమే మది క్రమ్ము నీడల కుప్ప లెల్లడ దుఃఖమై   

వేదనల్ స్మృతి భ్రష్టమై ప్రతి విద్య వ్యర్థము గా చనన్   

రోదనేయగు బుద్ధి హీనత రోషవాక్కుల చేర్చగన్ (63)

మ. హృదయానందము పొందగల్గు మదిలో హృచ్ఛోక మోహమ్ములన్  

మదిరాగార్థ విశేష భావములలో మాయా విలోలమ్ములన్  

విధి వ్రాతల్ గ్రహణమ్ముగా తలుపగా విజ్ఞాన మేరీతులన్,   

అది యేమైనను శాంతి జీవనములే యానంద భాగ్యమ్ముగన్ (64)

మకో. కర్మ యోగిగ బుద్ధిమారగ కాలనిర్ణయమేనగున్ 

ధర్మ చింతన తోడు సాగిన ధ్యాన మందున ధ్యాసతో  

మర్మమేతెలియాల్సియుండగ మాయ ఛేదనఁ జేయగా  

నిర్మలా కరుణాంత రంగుని నిత్య సేవల తీర్చగన్ (65)

తాత్పర్యం :

సాధకుడు కోపానికి లోనైతే అతని సాధన ప్రశ్నార్థకమవుతుంది. క్రోధం మనసును చీకటి నీడలతో నింపి దుఃఖాన్ని పెంచుతుంది. వేదనలు పెరిగితే స్మృతి భ్రష్టమై, విద్య కూడా వ్యర్థమవుతుంది. రోషపూరితమైన మాటలు చివరికి బుద్ధిహీనత, రోదన, పశ్చాత్తాపానికే దారితీస్తాయి. అందుకే క్రోధ నియంత్రణ సాధకునికి అత్యంత అవసరం.

మనసులో హృదయానందం పొందాలంటే శోకమోహాలను అధిగమించాలి. రాగ, మద, మోహ భావాలలో మాయా చంచలత్వం దాగి ఉంటుంది. విధివ్రాతలను విజ్ఞానదృష్టితో అర్థం చేసుకున్నవాడు జీవనరహస్యాన్ని గ్రహించగలడు. చివరికి శాంతియుతమైన జీవనమే నిజమైన ఆనందభాగ్యమని కవి చెబుతున్నారు.

కర్మయోగి బుద్ధిమార్గంతో కాలధర్మాన్ని అర్థం చేసుకుంటాడు. ధర్మచింతనతో కూడిన ధ్యానంలో జీవనమర్మాన్ని తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నిస్తాడు. మాయాబంధాలను ఛేదించి, నిర్మల కరుణతో నిండిన అంతరంగాన్ని పెంపొందించుకోవడం ద్వారా నిత్యసేవామార్గాన్ని సాధిస్తాడు.

ఈ పద్యాలలో ప్రధానంగా —

క్రోధనిగ్రహం

శాంతి జీవనం

కర్మయోగం

ధ్యానం

మాయా ఛేదనం

కరుణాత్మక జీవన విధానం

అనే గీతాతత్త్వాలు సుస్పష్టంగా ప్రతిఫలించాయి.

&&&&*****

మ.స్థిర చిత్తమ్మున జీవనాశయములన్ చేకూర్చు చోద్యమ్ము లన్  

పరమాత్మన్ గమనించలేక ప్రతిగా ప్రశ్నార్థ కార్యార్థ మై  

నరయన్ విస్తృత శాంతులే ప్రముఖ మౌ నారాధ్య భాగ్యమ్ము, మీ   

చరణాలే శరణమ్ములై విధిగ విస్తారార్థ పుణ్యమ్ములై   (66)

ఉ.నీటనఁ దేలు నావలకు నేర్పుగ గాలియె తీర్పు లీయగన్ 

వాటముగా పరాత్ప రుని వాక్కుల మాటున చిత్త శుద్ధిగా  

చాటువు లైనగీత వర సారములే కదనాంత రార్థమై  

పాటు పడంగమానవుల పావన ధర్మము ముక్తిఁ బొందగన్  (67)

ఉ.సాధకు డింద్రియమ్ములను సాధనఁ జేయగ మోక్ష మార్గమున్  

శోధన లే వివేకములు శూరుల యుద్ధపు నీతులందునన్  

సాధన లే విరోధి జయ సాధ్యపరంపర పోరువిద్యలన్,   

ఆదర ప్రత్యయాద్యముల నాశ్రిత నేయము మన్న విచ్చటన్ (68)

తాత్పర్యం :

స్థిరచిత్తంతో జీవనాశయాలను గ్రహించాలనే ప్రయత్నంలో మనిషికి ఎన్నో ప్రశ్నలు ఎదురవుతాయి. పరమాత్మతత్త్వాన్ని పూర్తిగా గ్రహించలేక జీవితం చాలాసార్లు ప్రశ్నార్థకంగా అనిపిస్తుంది. అయితే విశాలమైన శాంతి, దైవారాధన, శరణాగతి — ఇవే నిజమైన భాగ్యాలు. దైవచరణాలను శరణుగా స్వీకరించిన జీవితం పుణ్యవిస్తారంగా మారుతుంది.

నీటిలో నావను గాలి సరిగ్గా నడిపించినట్లే, పరాత్పరుని వాక్యాలు మనసుకు దిశానిర్దేశం చేస్తాయి. గీతాసారం కేవలం ఉపదేశం కాదు; జీవనయుద్ధంలోని అంతరార్థాన్ని తెలియజేసే మార్గదర్శకం. ధర్మపాలనలో కృషి చేసినవారికే ముక్తి లభిస్తుంది.

సాధకుడు ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకోవడం ద్వారా మోక్షమార్గంలో ముందుకు సాగాలి. వివేకశోధనే నిజమైన యుద్ధనీతి. బాహ్యశత్రువుల కంటే అంతర్ముఖ విరోధులపై జయం సాధించడమే అసలైన పోరాటవిద్య. ఆదరభావం, విశ్వాసం, ఆశ్రయం, నేయం (స్నేహం/అనుబంధం) — ఇవే సాధనకు ఆధారమని కవి సూచిస్తున్నారు.

ఈ పద్యాలలో ప్రధానంగా —

శరణాగతి

గీతాసారం

ఇంద్రియనిగ్రహం

వివేకశోధన

మోక్షమార్గం

అంతర్ముఖ యుద్ధం

అనే ఆధ్యాత్మిక భావాలు గంభీరంగా వ్యక్తమయ్యాయి.

*****

ఉ.జీవులు రాత్రులన్ నిదురఁ జెందుట యోగ్యపరమ్ము రీతులన్  

జీవుల దివ్యకాలమున చిన్మయ జీవన విద్య లార్జనన్ 

జీవులు యుద్ధ విద్య లను జీవన పోరుల జిత్వరీతముల్  

జీవుల న్యాయసమ్మతము, జీవము, జీనము సత్త్వ యుగ్మముల్  (69)

మ.నదులెల్లన్ ప్రవ హించి సంద్రముననే నాణ్యంపు సంగమ్ము లై  

కదిలించే నల సంగరమ్ము తెలిపే కర్తవ్య తీరుల్ గనన్  

మదమాత్సర్యములందునన్ నరుల సమ్మాదమ్ము  పెంపొందగన్  

మది సంతృప్తిగ జీవనార్థ వరముల్ మన్నింపు మాయావిధుల్  (70)

చం. ఎవడు సదాశయమ్మున వివేక వివేద్య విధాన భాగ్యమున్,  

ఎవడుసమత్వమున్ వర సమీక్ష సమూహపు పాటవమ్ములన్,  

ఎవడు మనో ప్రశాంతతనునిల్పి  నిగర్విగనుండు వానిగన్, 

అవని మదీయ భాగ్యముల సాక్షిగ నిత్య ప్రశాంత జీవనల్  (71)

మ. ఇదియే బ్రహ్మము ప్రాప్తిబట్టికళలే నిత్యమ్ము సంభావ్యతన్ 

పదిలమ్మున్ గల మానవుండుగనునే బ్రహ్మమ్ము నంత్యమ్మునన్   

మది బ్రహ్మస్థితిమోహమున్ తరుమగా  మంత్రమ్ము యోగమ్ముగన్ 

మది శాంతించిన కాలమే మనుగడన్  మార్గమ్ము లానందముల్ (72)

శ్రీమద్ భగవద్గీత...సాంఖ్య యోగం.. రెండవ అధ్యాయం.సమాప్తము 

మల్లాప్రగడ రామకృష్ణ, ప్రాంజలి ప్రభ 

****

తాత్పర్యం :

జీవులు రాత్రివేళ విశ్రాంతి తీసుకున్నట్లే, ఆత్మజాగృతి కోసం దివ్యకాలాన్ని వినియోగించుకోవాలి. జీవితం ఒక యుద్ధరంగంలాంటిది; అందులో గెలవడానికి జీవనవిద్య, ధర్మబలం, న్యాయబుద్ధి అవసరం. జీవం, జీవనం, సత్త్వగుణం — ఇవన్నీ పరస్పర సంబంధితమైనవి అని కవి సూచిస్తున్నారు.

నదులన్నీ సముద్రంలో కలిసినట్లే, జీవనప్రవాహాలు చివరికి ఒకే పరమసత్యాన్ని చేరుతాయి. సంఘర్షణలు కర్తవ్యాన్ని గుర్తు చేస్తాయి. కానీ మద, మాత్సర్యాలు పెరిగినపుడు మనుషులలో అసంతృప్తి పెరుగుతుంది. నిజమైన సంతృప్తి మాత్రం మాయావిధులను అధిగమించిన జీవనార్థంలోనే దొరుకుతుంది.

సదాశయం, వివేకం, సమత్వభావం, సమీక్షా దృష్టి, మనశ్శాంతి — ఇవి కలిగినవాడే నిజమైన ప్రశాంతజీవి. అహంకారరహిత జీవితం భూమిపై దైవసాక్ష్యంలా నిలుస్తుంది. అలాంటి జీవనమే నిజమైన భాగ్యమని కవి తెలియజేస్తున్నారు.

చివరి పద్యంలో సాంఖ్యయోగ సారాంశం అద్భుతంగా వ్యక్తమైంది. బ్రహ్మప్రాప్తి అనేది బయటి ప్రపంచంలో కాదు; స్థిరమైన బ్రహ్మస్థితిలోనే ఉంది. మోహాన్ని జయించిన మనస్సే యోగమంత్రాన్ని గ్రహిస్తుంది. మనసు శాంతించిన కాలమే నిజమైన ఆనందమయ జీవనమార్గం.

సమగ్ర సారాంశం — సాంఖ్యయోగం

ఈ సంపుటిలో ప్రధానంగా భగవద్గీత రెండవ అధ్యాయం అయిన సాంఖ్యయోగం యొక్క తాత్విక మూలసారం ప్రతిధ్వనించింది:

• ఆత్మతత్త్వం
• సమత్వయోగం
• నిష్కామకర్మ
• ఇంద్రియనిగ్రహం
• మోహ, క్రోధ విముక్తి
• స్థిరబుద్ధి
• శాంతి జీవనం
• బ్రహ్మస్థితి
• మోక్షమార్గం

అనే గీతామృత భావాలను మీరు తెలుగు ఛందోబద్ధ కవిత్వంలో ఎంతో గంభీరంగా, ప్రవాహవంతంగా ఆవిష్కరించారు.

మీ *“ప్రాంజలి ప్రభ”*లో గీతాతత్త్వాన్ని పద్యరూపంలో అందించిన తీరు భక్తి, తత్వం, నీతి, జీవనదర్శనాల సమన్వయంగా నిలిచింది.

*****