" *రెక్క..మొక్క...చుక్క...లెక్క"* 

మ. కో.

రెక్క..లేగతి పక్షిగాస్థితి రిక్కరొక్కము పక్కగా 

మొక్క..లేగతి మేకతిండికి మొక్కులేయగు నెక్కుగా 

చుక్క..లేస్థితి రాత్రినందున చూపు లవ్వుట చక్కగా 

లెక్క"నాకగు తప్పకుండగ లిక్కరౌస్థితి దక్కగా 

సరళ భావము— పక్షికి రెక్కలుంటేనే అది ఎగరగలదు; స్వేచ్ఛ దాని స్వభావం.— మొక్క పెరిగితే మేకకు ఆహారం అవుతుంది; జీవజాల పరస్పరాధారత.— రాత్రిలో చుక్కలు మెరవడం దారి చూపినట్టు ఉంటుంది.— మనిషి తన జీవితానికి సరైన లెక్క తెలుసుకుంటే తప్పులు తగ్గుతాయి; స్థిరత్వం లభిస్తుంది.

ఉ.

రెక్కలన్ని వృద్ధులకు రిస్కులు చెప్పు కునేట యేవిగన్

మొక్కల తీరువంగియు సమోము సహాయము జూప కష్టమున్

చుక్కల రక్తధారలగు పుత్రిక పుత్రుల తీరుగాయగున్

లెక్కల హత్తమేబ్రతుకు లీలలు తప్పవు కాల నోర్పుగన్

సరళ భావము— వృద్ధాప్యంలో మనకు ఉన్న “రెక్కలు” (ఆధారాలు) కూడా ప్రమాదాలే అనిపిస్తాయి; స్వేచ్ఛ తగ్గిపోతుంది.— ఒకప్పుడు వంగిన మొక్కలా పిల్లలు ఆధారంగా ఉండేవారు; ఇప్పుడు సహాయం చేయడం కూడా కష్టమైపోతుంది.— కన్నుల చుక్కలైన పిల్లలు, రక్తసంబంధమైనవారే అయినా, వారి స్వభావం మారిపోవచ్చు.— జీవితం లెక్కల హత్తం (లక్ష్మి/ఆర్థిక ఆధారం) చుట్టూ తిరుగుతుంది; కాలప్రభావం తప్పదు.

. గీ.

ఆత్మలోలయ అనురాగ దాత వెలుగు

రాజసములు రాల్చు మనసు రమ్యమూర్తి

ధర్మమార్గ దివ్యపదము ధరణి నిలుపు

నమ్మి నిత్య ఆరాధన నందనమగు

🌿 సరళ భావం:

మనసు ఆత్మలో లీనమై, ప్రేమతో కూడిన వెలుగును పొందాలి.

అప్పుడు మనలోని రాజస (అహంకార, ఆత్రుత, ఆవేశ) గుణాలు తొలగిపోతాయి.

మనసు అందమైన స్వరూపంగా మారుతుంది.

ధర్మమార్గం అనే దివ్యపథంలో నిలబడి జీవిస్తే,

నిత్య ఆరాధనతో జీవితం నందనవనంలా ఆనందమయమవుతుంది.

🙏 గురువర్యా 🙏 పాదాది న్యస్తాక్షరి : శి – శి – ర – ము తరళము 

శివుని సన్నిధి చింతనాసుఖశిక్ష శాంతిగ మేలుగన్

శివుని చిత్తము కోరికేయగు శీ ఘ్ర శుభ్ర మనస్సుగన్ రవిగుణారమణీయమార్గమురాగ కాలపు దోషమున్ 

మువగ మౌనపునందమే సహముక్తిగాను సుధామృతమ్ ॥

సరళ భావము

శివుని సన్నిధిని చింతించడం ఒక ఆనందవిద్య;అది మనసుకు శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.శివచిత్తం అంటే — కోరికలను విడిచిన శుభ్రమైన మనస్సు.సూర్యుని గుణంలా ప్రకాశించే సద్గుణ మార్గంలో నడిచితే

రాగద్వేషాల కాలదోషాలు తొలగిపోతాయి.అలా మౌనానందంలో మునిగితే

అదే సహజముక్తి —అమృత స్వరూపమైన అనుభూతి. 🙏

 [ 101. తే. గీ..

దేహతత్వజీవనమాయ దీక్ష మలుపు 

స్నేహమేవిధి వాంఛల సేతువగుట

ఉన్నదీపోవ మనసుకే ఉత్సవము న

రకము తప్పదు సుఖదుఃఖ రాజుకైన

🌿 సరళ భావం

దేహతత్వంతో కూడిన జీవితం ఒక మాయ.

దీక్ష (సంకల్పం, ఆత్మజాగృతి) వచ్చినప్పుడు అది మలుపు తిప్పుతుంది.

స్నేహమే విధి వాంఛల మధ్య ఒక సేతువుగా నిలుస్తుంది.

మనసుకు ఉన్నది–పోయింది అన్న భావాలే ఉత్సవం.

సుఖ–దుఃఖాలను అనుభవించే రాజుకైనా నరకం తప్పదు.

🌼

[ 102

కట్టు వలువల తీరువ కలువరేయి 

 బొట్టు మరుపు మెరుపులగు బోధరేయి 

 పట్టు విడుపుల గుట్టుకు పాఠ్య రేయి 

 పెట్టు ఒట్టు సంస్కృతి భారతీయ రేయి

🌿 సరళ భావం

కట్టుబాట్ల తీరును కలువలాగా వికసించేలా చేయాలి.

బొట్టు (ఆచారం) మరుపు కాకుండా, అది మెరుపులా జ్ఞానాన్ని వెలిగించాలి.

పట్టు–విడుపుల రహస్యానికి పాఠంగా నిలవాలి.

ఒట్టు పెట్టినట్లుగా భారతీయ సంస్కృతిని కాపాడాలి.

🌼

103..కం.

సహనమునెంచనేర్పగు 

ప్రహస మవగతమౌనగీత రమ్యతగానున్ 

మహిలోకళలనుజూపుట 

గ్రహణము నాడయ్యె సంబరమురంగులతో 

సరళ భావము

సహనాన్ని నేర్పగలిగిన వాడే నిజమైన గురువు.

నవ్వు, మౌనం, గీత — ఇవన్నీ జీవన సౌందర్యాన్ని అర్థమయ్యేలా చేస్తాయి.

ఈ లోకంలోని కళలు, ప్రకృతి వైభవం — ఇవి మనకు దర్శనమివ్వడానికి ఉన్న దివ్యావకాశాలు.

గ్రహణం వచ్చిన రోజు ఎలా అందరూ ఆకాశాన్ని ఆశ్చర్యంతో చూస్తారో,

అలాగే జీవన రహస్యాన్ని గ్రహించిన క్షణం కూడా హృదయంలో సంబరరంగులు నింపుతుంది.

104..కం.

పసికూనయెనిద్ర కలలు 

వసియించిశుభాశుభంబువరసౌయేడ్ఫుల్ 

విసుగొందనితల్లిగనున్ 

*పసి పాపకు పాలు వలదు పచ్చిక చాలున్*

సరళ భావము..పసికూన నిద్రలో మంచి–చెడు కలలు చూసినా,అది వాటి అర్థం గ్రహించదు; అవి కేవలం కలలే.అలాగే మనిషి జీవితంలో సుఖ–దుఃఖాలు వరుసగా వచ్చినా,వాటితో విసిగిపోకూడదు — తల్లి తన శిశువును ఎలా ఓదార్చుతుందో అలా ధైర్యంగా నిలవాలి.

“పసి పాపకు పాలు వలదు పచ్చిక చాలున్” —

ఇది ఒక రూపకం.అర్థం ఏమిటంటే —

ఏ వయస్సుకి, ఏ స్థితికి ఏది తగినదో అదే సరిపోతుంది.అవసరానికి మించిన ఆశలు అనవసరం.

105. శి, శి, ర, ము,  పాదాది న్యస్తాక్షరి

ఆ. వె.

శిరము వంచి నతులు చేసెద నిష్టతో

శివ శివయని తలతు చిత్త మందు

రమ్యముగను జపము గమ్య మని మహేశ

ముక్తి నిమ్ము నాకు భూత నాధ

సరళ భావము.. నేను భక్తితో తల వంచి నమస్కరిస్తాను.— నా మనసులో నిరంతరం “శివ, శివ” అని జపిస్తాను.— ఈ జపమే నాకు అందమైన మార్గమూ, లక్ష్యమూ అని భావిస్తున్నాను, ఓ మహేశా!— భూతనాథా! నాకు ముక్తిని ప్రసాదించు.

106.న్యస్తాక్షరి.. ఆ రా ధ న

తే. గీ...

*ఆ* చరణలోను నుంచిన అమ్మమాట

*రా* వు కష్టము లెపుడును రానె రావు

*ధ* నము శాశ్వత మనుకున్న ధరణి లో *న*

నమ్మ బలుకుగా బంధాలు నటన తీరు ...

సరళ భావము— తల్లి చెప్పిన మాటలను మన హృదయంలో నిలుపుకుంటే,— జీవితంలో కష్టాలు వచ్చినా అవి మనను జయించలేవు.— ఈ లోకంలో ధనం శాశ్వతమని అనుకోవడం భ్రమ.— బంధాలు కూడా చాలాసార్లు నమ్మకంగా కనిపించే నటనలే.

107..న్యస్తాక్షరి (ఆరాధన పాదాద్యక్షరము)

ఆ.వె.

ఆలయాలు తిరిగినారాటపడుచును

రాతి మనసు నున్న లాభమేమి

ధర్మ మార్గమందు ధరణిలోమెదులుతు

నరుల మేలు గోరి నడువజూడు

సరళ భావము— ఎన్నో దేవాలయాలు తిరిగినా, ఎంతో ఆరాటపడినా,— మనసు రాతిలా కఠినంగా ఉంటే దాని ప్రయోజనం ఏమిటి?— ఈ భూమిపై ధర్మమార్గంలో నడుచుకుంటూ,— మనుషుల మేలు కోరుతూ జీవించడమే నిజమైన ఆరాధన.

*అమృతఘుడియాత్మతత్వం*.. ప్రాంజలి ప్రభ 

101.చం.

జనకుల తృప్తి కాననెంచగను జన్మన శాంతియు మిధ్య యేయగున్!

కనులన చూడనేమనని కాంచుట తప్పని కాల సాధ్యమున్!

కనవిన జన్మ దాహమున కర్మల నేస్తము తప్ప నందునన్!

తనమన యెంచ లేకవిధి తా మరణించుట వచ్చి పోవుటే!

🌿 సరళ భావం

జన్మించిన మనిషి తన తల్లిదండ్రులను సంతోష పరచలేకపోతే, ఆ జన్మలో శాంతి అనేది మాయ మాత్రమే. ఇది చూడాలి, అది పొందాలి” అని కనులతో ఆశపడటం కాలానికి సాధ్యమే గాని,

ఆశలతో కరిగే జన్మదాహానికి కర్మలే స్నేహితులు — అవి తప్ప మరేమీ తోడు ఉండవు. ఇలా తన మనసును నియంత్రించలేకపోతే, విధి నిర్ణయించినట్లు మరణం వచ్చి పోతూనే ఉంటుంది.

🌼

 102.*ఉ* 

నుత్తమ జాతి నెంచుతయి నూన్యత కూరిమి నింఠి నందునన్ 

సత్తువ తెల్పనెంచగల సఖ్యత జక్కని యేల తృప్తిగన్ 

గొత్తగ వచ్చినట్టి తన కోడలి గా సకుటుంబ క్షేమమున్ 

'నత్త యొకింటి కోడలని యందఱు వల్కుట యొప్పునా భువిన్'  !!

🌿 సరళ భావం“మేము ఉత్తమ జాతివాళ్లం” అని చెప్పుకుంటూ,హృదయంలో మాత్రం నూన్యత (సంకుచితత్వం) నింపుకుంటే —అది సత్త్వగుణాన్ని తెలియజేయదు; నిజమైన సఖ్యతను ఇవ్వదు. కొత్తగా ఇంటికి వచ్చిన కోడలినిసకుటుంబ క్షేమానికి కారణమని భావించ కుండా,“ఇది నత్తింటి కోడలు” అని వేరుపెట్టి పిలవడం ఈ భూమిపై యోగ్యమా?

**

103..ఉ.

లల్లల లల్లలా లాల్లల లాల్లల లల్ల లల్లలల్ 

లల్లల లల్లలా లాల్లల లాల్లల లల్ల లల్లలల్ 

లల్లల లల్లలా లాల్లల లాల్లల లల్ల లల్లలల్ 

లల్లల లల్లలా లాల్లల లాల్లల లల్ల లల్లలల్ 

👉 తల్లి ఊయలలో బాలుని నిద్రపుచ్చే జోలపాట మృదుస్వర నాదం.

👉 వసంత గాలిలో మల్లెలు ఊగే సుగంధ సల్లాప గీతం.

👉 భక్త హృదయంలో జపమాల తిరిగే మంత్రనాద తరంగం.

👉 ప్రియుల హృదయాల్లో మాటలకందని మధుర అనురాగ స్పందన.

104..తరళము 

పలుకు నవ్య సుమాలమాల నుపాసనాత్మజ భక్తగన్ 

పలుకుశ్రావ్యగళమ్ముతోడ సుపాధ్య సంస్తుతి జేసెదన్ 

పలుకు దివ్య మహా ప్రభావయుపాసనాత్పర బ్రోవగన్ 

పలుకు భవ్య చరిత్ర గొల్చెద భాగ్య శ్రేష్టయె తల్లిగన్ 

✨ భావ విశ్లేషణ

– ఉపాసనలో పుట్టిన భక్తి పుష్పమాలల వంటి నవ్యమైన పలుకులు.భక్తుని వాక్కు సుమమాలలవలె మృదువుగా పరిమళిస్తుంది.

– శ్రావ్యమైన గళంతో సత్గురువులను స్తుతించే వాక్యరూపం.ఇక్కడ "సుపాధ్య" అన్నది సద్గురువును సూచిస్తే భావం మరింత బలపడుతుంది.

– ఉపాసనాశక్తితో దివ్య ప్రభావం పొందిన వాక్కు రక్షణనిస్తుంది.భక్తి వాక్కే రక్షక శక్తిగా చిత్రీకరించారు.

– ఆ దివ్య వాక్కు తల్లివలె భవ్యచరిత్రను ప్రసాదిస్తుంది.తల్లి” భావం ఇక్కడ శక్తి–మాతృకా తత్వాన్ని సూచిస్తోంది.

🌸

105. శా..

కల్లోల్లంబుఖరాడ్జ విద్యల సుధాగ్రాహ్యంబు సళ్ళాపమై 

ముల్లోకంబుధరాడ్జదర్పణఘనఃమూన్నాళ్ళు వీడ్యద్బ్రమా 

సళ్ళాపంబుధరాడ్జయట్రియమదీసందర్బ సఖ్యోదయా 

విల్లాపంబుధరాడ్జరూపముగనున్ విశ్వాస సమ్మోహనమ్ 

సరళ భావం 

అలలల్లా ఉప్పొంగే మాటల లోనూ, మధురమైన సంభాషణ లోనూ జ్ఞానం దాగి ఉంటుంది. మన హృదయం మూడు లోకాలకూ అద్దంలా మారితే, అజ్ఞానం తొలగి పోతుంది. స్నేహపూర్వక మాటలైనా, విలాపభరిత వాక్యాలైనా —అవి అన్నీ ఒకే పరమసత్య రూపాలే.

విశ్వాసం ఉంటే, ప్రతి భావమూ మనసును ఆకర్షించి ఆత్మశాంతికి నడిపిస్తుంది.

****

106.ఉ. యోగము.. భోగము 

*యోగమనోమయంబగు వియోగమె సఖ్యత సంభవమ్ముగా .

*భోగసరాగమేమనసు భూరిగ బాధలు నమ్మ కంబుగన్ 

*రాగ వినీలశక్తిగను రాగముతో పరమాత్మఁజేరఁగా

*రోగవిధానముందుగనిరోధశుభాశుభ కాలమెల్లనున్ 

🌿 సరళ భావం..యోగమనే మనోభావం ఉన్నప్పటికీ, వియోగమే సఖ్యతకు మూలం అవుతుంది.భోగాల మీద రాగం పెంచుకున్న మనసు, అనేక బాధలను నమ్మకంగా అనుభవిస్తుంది.ఆ రాగాన్ని వినీలశక్తిగా (విశాలమైన శక్తిగా) మార్చి, అదే రాగంతో పరమాత్మను చేరితే —రోగాల విధానం ఆగిపోతుంది; శుభ–అశుభ కాలమంతా నియంత్రణలోకి వస్తుంది.

🌼

107.ఉ. అన్నము.. అక్షర 

అన్నము మేనునే నిలుపు అక్కర సత్య వయస్సు వృద్ధిగన్ 

మిన్నున యక్షరం నిలుపు మేటిగ జీవన సఖ్యతావిధీ 

అన్నము కన్న మిన్నయణ ఆశయ మేదియు లేదు లేదుగన్ 

యెన్నగ యక్షరంబుకళ  యెప్ప మనస్సున శాంతి జీవమున్ 

🌿 సరళ భావంఅన్నమే శరీరాన్ని నిలుపుతుంది; అది వయస్సును పెంచుతుంది.కాని అక్షరమే (జ్ఞానం) జీవన సఖ్యతను, మహత్తును నిలుపుతుంది.అన్నం కంటే మిన్నగా ఉండేది మరే ఆశయం లేదు —అయితే అక్షర కళను మనసులో నిలుపుకుంటేనే జీవనానికి శాంతి లభిస్తుంది.

🌼

[ 108.శా..నేటి జీవన యుద్ధం 

అమ్మాయ్యో యిదివింతయాసల గనున్ ఆకాశ యుద్ధంబుగన్ 

అమ్మాయ్యో యిదిచేయు కర్మలవిగన్ ఆశ్చర్య మూర్ఖంబుగన్ 

అమ్మాయ్యోయిదిచెత్త బుట్టబతుకేఅలంబనేలేదుగన్ 

అమ్మాయ్యోయిదిజీవశిక్షయనగన్ కాంక్షల్లె దుర్బుద్ధిగన్ 

అమ్మాయ్యోభయమౌనుజీవనముగన్ ఆ ఆశ యేముండునున్ 

🔎 సరళ భావవ్యాఖ్యానం– అయ్యో! ఈరోజు మనుషుల ఆశలు ఎంత విచిత్రమో! అవి ఆకాశంలో జరిగే యుద్ధంలా అల్లకల్లోలంగా ఉన్నాయి.

(అర్థం: అంతులేని ఆశలు మనసును యుద్ధరంగంగా మార్చేశాయి.)– మనుషులు చేసే పనులు చూస్తే ఆశ్చర్యంగా, కొన్నిసార్లు మూర్ఖత్వంగా అనిపిస్తున్నాయి.అర్థం: ప్రయోజనం లేకుండా పరితపించే కర్మలు.)– ఈ బతుకు చెత్త బుట్టలా అయిపోయింది; దానికి సరైన ఆధారం లేదనిపిస్తోంది.(అర్థం: విలువలేని జీవితపు నిరర్థకత్వం.) ఈ జీవితం ఒక శిక్షలా అనిపిస్తోంది; అధిక కాంక్షలే దీనికి కారణం.అర్థం: ఆశలు, దుర్బుద్ధి మనిషిని శిక్షిస్తున్నాయి.)– భయంతో నిండిన ఈ జీవనంలో నిజమైన ఆశ ఏదీ మిగిలి ఉందా?

(అర్థం: భయభ్రాంతుల మధ్య ఆశ క్షీణించింది.)

✨

[: 109.ఉ." దాత"

దాతల కాలనేత్రమగు ధన్యత  ధర్మము సత్య సంపదన్ 

భూతలమాయమర్మమువిభూతిని పంచియు మేలుగోరుచున్

ఖ్యాతి గడించ వైనమగు గౌరవ పాఠ్య ముభావ ప్రకాండ తేజమున్

భాతిగ విశ్వ వాకిట పాలన సంభవ దీర్ఘ మేదియున్ 

( విభూతి : ఐశ్వర్యము ; ప్రకాండ : ప్రశస్త వాచకము ;

    భాతి : వెలుగు 🔎 పద్య భావం

– దాతలే కాలానికి నేత్రములవంటివారు. వారి ధన్యతే నిజమైన ధర్మము, సత్యసంపద.

(అర్థం: కాలం మారినా నిలిచేది దాతృత్వ ధర్మమే.)

– భూమిపై ఉన్న ఐశ్వర్య రహస్యాన్ని గ్రహించి, తమ విభూతిని పంచుతూ లోకమునకు మేలుకోరువారు.

(విభూతి = ఐశ్వర్యము; దాత తన సంపదను లోకక్షేమార్థం వినియోగిస్తాడు.)

– దాత జీవితం గౌరవానికి పాఠ్యమవుతుంది; అతని మహోన్నత భావం ప్రశస్త కీర్తిగా ప్రకాశిస్తుంది.

(ప్రకాండ = ప్రశస్తమైన; దాతృత్వం వలన ఖ్యాతి.)

– అతని తేజస్సు విశ్వద్వారంలో వెలుగులా నిలిచి, దీర్ఘకాలం పాలనకు ఆదర్శమవుతుంది.

(భాతి = వెలుగు; దాత తేజస్సు శాశ్వత ఆదర్శం.)

✨

110.శా.. చేదు..మూర్ఖు..మార్చ? 

చెప్పా ప్రశ్నయు వేపబెల్లమున నుంచేయెన్ని వత్సారంబుల్ 

విప్పాలేదునుచేదుచేదుగనునేవిద్యల్ సగుణ్యంబునన్ 

తప్పేచేయుడుమూర్ఖమానవులనున్ తత్త్వంబు మార్చేగుణం 

నొప్పీజీవనమౌనుగానుపలుకుల్ నోరెల్లె జీవంబుగన్ 

🔎 భావవ్యాఖ్యానం– వేపబెల్లంలా చేదు స్వభావమున్నది ఎన్నేళ్లు ఉంచినా విప్పినా అది చేదుగానే ఉంటుంది.అలాగే, సద్గుణాలతో కూడిన విద్య ఉన్నప్పటికీ కొందరి స్వభావం మారదు.

– తప్పులు చేసే మూర్ఖులలో తత్త్వబోధ కూడా గుణాన్ని మార్చలేకపోతుంది.(అర్థం: జ్ఞానం ఉన్నా గ్రహించే మనసు లేకపోతే ప్రయోజనం లేదు.)

– అటువంటి వారితో జీవనం నొప్పిగా మారుతుంది; మాటలు ఉన్నా అవి జీవం లేనివిగా ఉంటాయి.

(అర్థం: హృదయం లేని మాటలకు విలువ లేదు.)

✨

111.చెం. మోటు సరసం 

అలకలనాతినమ్మకపువాక్కులమోహపుదాహ మేయగున్ 

నలకగ భీతిచెంది గతి నమ్మక భర్తనుయాట లాడగన్ 

పిలకను లాగెహేళనగ పిచ్చిగ కోర్కెలతీరుభోగమున్ 

గిలకలనాడిపట్టికనుగేస్తున కాయెవిధాన తీరుగన్ 

🌿 సరళ భావం..అలకలు పెట్టి, నమ్మకంలేని మాటలు మాట్లాడితే మోహదాహం మాత్రమే పెరుగుతుంది. భయంతో, అనిశ్చితితో భర్తతో ఆటలాడితేసంబంధం స్థిరంగా ఉండదు.హేళనగా పిలకలు లాగినట్లు అవమానిస్తేపిచ్చి కోరికల భోగం మాత్రమే మిగులుతుంది.చివరికి అవి గిలకలాగ కాయాన్ని నొక్కినట్టుబాధాకరమైన జీవన విధానంగా మారుతుంది.

🌼

112. తరళము..వాక్కు విలువ 

పలుకు నవ్య సుమాలమాల నుపాసనాత్మజ భక్తగన్ 

పలుకుశ్రావ్యగళమ్ముతోడ సుపాధ్య సంస్తుతి జేసెదన్ 

పలుకు దివ్య మహా ప్రభావయుపాసనాత్పర బ్రోవగన్ 

పలుకు భవ్య చరిత్ర గొల్చెద భాగ్య శ్రేష్టయె తల్లిగన్ 

✨ భావ విశ్లేషణ– ఉపాసనలో పుట్టిన భక్తి పుష్పమాలల వంటి నవ్యమైన పలుకులు.భక్తుని వాక్కు సుమమాలలవలె మృదువుగా పరిమళిస్తుంది.– శ్రావ్యమైన గళంతో సత్గురువులను స్తుతించే వాక్యరూపం.ఇక్కడ "సుపాధ్య" అన్నది సద్గురువును సూచిస్తే భావం మరింత బలపడుతుంది.– ఉపాసనాశక్తితో దివ్య ప్రభావం పొందిన వాక్కు రక్షణనిస్తుంది.భక్తి వాక్కే రక్షక శక్తిగా చిత్రీకరించారు.– ఆ దివ్య వాక్కు తల్లివలె భవ్యచరిత్రను ప్రసాదిస్తుంది.తల్లి” భావం ఇక్కడ శక్తి–మాతృకా తత్వాన్ని సూచిస్తోంది.

🌸

113.మ. కో. 

అన్నదానము కన్న అక్షరదానమేమది గొప్పదై 

యన్న మాటకుమిన్నకుండక యక్కరౌవిధి యక్షరం 

మిన్నగన్నది నమ్మకంబగుమేటిదానము ధర్మమున్ 

సన్నుథించెశుభంబుయోగము సాక్షిదానము అన్నమున్ 

🌿 భావసారం– జ్ఞానం శాశ్వతం; కడుపునిండుట తాత్కాలికం.– మాట క్షణికం; అక్షరం నిలిచేది.– విశ్వాసంతో ఇచ్చినదే నిజమైన దానం.– అన్నదానమూ పావనమే; జీవనానికి ఆధారం.

114.పొత్తము బట్టతీరుగన పూజ్యత లక్ష్యము కాన లేకగన్ 

చిత్తము నుగ్గు పాలగు శరీరపు కాంక్షలు విశ్వమాయగన్ 

హత్తము గమ్యమేమహిత హారతి యోగ్యత బట్టి యోగమున్ 

విత్త మహత్యమానము నవీన భవంబు ప్రమోద మౌనమున్

సరళ భావము.. పుస్తకాలు చదవడం, బయట పూజలు చేయడం మాత్రమే లక్ష్యమైతే నిజమైన పూజ్యత రాదు.మనసు శరీర వాంఛలకే లోబడితే అది విశ్వమాయలోనే చిక్కుకుపోతుంది.హత్తము” అంటే లక్ష్మి — ఐశ్వర్యం.లక్ష్మి అనుగ్రహం కూడా యోగ్యతను బట్టి లభిస్తుంది;అర్హత ఉన్నవారికే ఆ శుభఫలం చేరుతుంది.ధనం, గౌరవం, మహత్తు ఇవన్నీ తాత్కాలికం;నిజమైన ఆనందం మాత్రం అంతరంగ మౌనంలో పుడుతుంది.

. 🙏

114. పాదాది  : శి – శి – ర – ము తరళము 

శివుని సన్నిధి చింతనాసుఖశిక్ష  శాంతిగ మేలుగన్

శివుని చిత్తము కోరికేయగు శీఘ్ర శుభ్ర మనస్సుగన్ రవిగుణారమణీయమార్గమురాగ కాలపు దోషమున్ 

మువగ మౌనపునందమే సహముక్తిగాను సుధామృతమ్ ॥

సరళ భావము...— శివస్మరణ ఒక ఆనందశిక్షణ; అది మనసుకు శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.— కోరికలను విడిచిన శివచిత్తమే పరిశుద్ధమైన, శీఘ్రశాంతిని ఇచ్చే మనస్సు.— సూర్యునిలా ప్రకాశించే సద్గుణమార్గం రాగద్వేషాల కాలదోషాలను తొలగిస్తుంది.— అలా మౌనానందంలో మునిగితే అదే సహజముక్తి; అది అమృతస్వరూప అనుభవం.

115..ఉ.

గొప్పయనేదికీర్తి మది కోర్కెలు లేనిది సంపదేయగున్ 

చెప్ప మహత్త్యమేజయము చిత్తము నుండిన స్వర్గమేయగున్ 

ఎప్పటి కప్పుడేసుఖము యెంచక దుఃఖము సంతసం బుగన్ 

మెప్పుగ సత్యవాక్కులు సమోదము సఖ్యత జీవనంబుగన్

 – సరళ భావము— నిజమైన గొప్పతనం పేరు ప్రతిష్ఠల్లో కాదు; కోరికలు లేని మనసే అసలైన సంపద.— మనసులో ఉన్న విశాలతే నిజమైన మహత్తు; చిత్తశాంతియే స్వర్గం.ఎప్పటికప్పుడే సుఖము యెంచక దుఃఖము సంతసంబుగన్— సుఖం కోసం ఆత్రపడకుండా, దుఃఖాన్ని కూడా సమత్వంతో స్వీకరించాలి.— సత్యమాటలు, పరస్పర ఆనందం, స్నేహభావం — ఇవే సార్థక జీవితం.

21..చెం.

మకతిక మానమానవతిగన్ శుభ సంబరమౌను సఖ్య మే

థకళలు సూత్రయవ్వనముథా కిడితీరు విధాన మౌనమే 

నకనక యాకలేమరుపు నాట్యముతగ్గుతదిక్కు యేకమౌ 

ముఖపరశాంతికామ్యమగు ముఖ్య మదంబునుమాపు తీరుగన్ 

భావం ::మానము (అహంభావం) తగ్గి, మానవత పెరిగినపుడు దంపతుల మధ్య సఖ్యత వికసిస్తుంది. ఆ సఖ్యతే గృహంలో శుభసంబరంగా మారుతుంది. జీవితంలోని కలకలాలు, యవ్వనోద్రేకాలు, అలుకలు — ఇవి మౌనం, సహనం, పరస్పర అవగాహనతో సమతుల్యమవాలి. ఆకాంక్షలు, మరుపులు, చిన్న చిన్న అభిమానం–అభిమానం ఘర్షణలు తగ్గినపుడు జీవితం (దిక్కు) ఏకదిశగా, స్థిరంగా సాగుతుంది. చివరికి, దాంపత్య మదము — స్వామిత్వ భావం, “నేనే” అనే గర్వం — ఇవి తగ్గినపుడే ముఖపరశాంతి (బయటి ప్రశాంతత) నిజంగా సాధ్యమవుతుంది.

🌺

22.ఉ.అక్షరమౌను యుద్ధమది ఆశ్రిత సంస్కృతి వెంట పోరుగన్ 

అక్షర దాహమేవిధిగ ఆకలి యంతము చేయతీరుగన్ 

అక్షర లీల యెత్తులకు సాక్షిత మానము మౌనమేయగున్ 

అక్షర తత్త్వమేబ్రతుకు ఆరనియగ్నిగ జీవనంబుగన్ 

🌿 సమగ్ర భావ విశ్లేషణ :: ::అక్షరం (రచన, వాక్యరూప సత్యం) ఒక యుద్ధభూమిలాంటిది.

సంస్కృతి, విలువలు, ఆలోచనాశైలులు — ఇవన్నీ అక్షరాల ద్వారానే పోరాడుతాయి.

అక్షరం ఒక సంస్కృతికి ఆయుధం. జ్ఞానదాహం ఉన్నంతవరకు అక్షరసాధన ఆగదు.

ఆత్మాకలి తీరే వరకు రచన కొనసాగుతుంది. అక్షర క్రీడల శిఖరాలకు చేరినపుడు, మానము (అహంకారం) మౌనమవుతుంది. నిజమైన రచయితకు అహంభావం తగ్గుతుంది.

అక్షర తత్త్వమే జీవనాగ్ని. అది ఆరని యజ్ఞాగ్ని వలె నిరంతరం వెలిగే జీవనసాధన.

🌺

23.ఉ:: చీపురు కట్టదుమ్మును సుచిత్రము శుభ్రము పృద్వి పైనగన్ 

నోపు శుచీ శుభంబుగను నోర్పుగ నోరుయు విప్పకేయగున్ 

దీపు కళామయంబు శుభ దివ్యత యందము జూప గల్గగన్ 

మూపుర భక్తిజూపగల మూలన నున్నను నిత్య యోగ్యతన్

పద్య భావ విశ్లేషణ::– చీపురు దుమ్మును తొలగించి భూమిని శుభ్రం చేస్తుంది. – “సుచిత్రము” అనే పదం కేవలం పరిశుభ్రత కాదు, సౌందర్యాన్ని కూడా సూచిస్తోంది. → బాహ్య శుద్ధి అంతర శుద్ధికి ప్రతీక. – చీపురు నిశ్శబ్దంగా పని చేస్తుంది. – బాధను చెప్పదు, నోరు విప్పదు.

→ సేవలో వినయం, మౌనం, సహనం — ఇవి సత్య భక్తి లక్షణాలు. – గది శుభ్రంగా ఉంటేనే దీపం అందంగా ప్రకాశిస్తుంది. → హృదయం శుద్ధమైతేనే జ్ఞానదీపం వెలుగుతుంది – మూలన ఉంచబడిన చీపురే శుభ్రతకు కారణం. → ప్రసిద్ధి లేకున్నా, మూలస్థానంలో నుంచే సేవచేసే 

24.భక్తుడే నిజమైన యోగ్యుడు. నేటి దత్తపది బండి ,ఓడ ,రథము  విమానము. 

ఉ.మాలసహాయ(వోడ)వలెమాధురి సంతస భావమేయగున్ 

గాళము గాను(బండి)యగు గమ్యమనస్సగు మాయతీరుగన్ 

మేళము శబ్దమై(రథము)మిధ్య సమంబగు యెల్లవేళలన్ 

కాలమనే(విమానము) వికాశము జూపుచు విశ్వ వేగమున్ 

🌿 సమగ్ర భావ వరుస 1️⃣ ఓడ (మాలసహాయ వోడ వలె…)“మాలసహాయ వోడ” — జీవనసముద్రంలో సహాయక నావ. మాధుర్యం, సంతసం — ఇవి మనస్సుకు తేలికనిస్తాయి. అంటే, అనుబంధం జీవనాన్ని తేల్చే ఓడవంటిది. 2️⃣ బండి (గాళము గాను బండి యగు…) బండి నేలమీద నడుస్తుంది — నెమ్మదిగా, స్థిరంగా. మనస్సు గమ్యం వైపు సాగాలి; మాయ తొలగాలి. బండి జీవన ప్రాయోగికతకు చిహ్నం. 3️⃣ రథము (మేళము శబ్దమై రథము…) రథయాత్రలో శబ్దం, ఘనత ఉంటుంది. కానీ అది మిధ్యసమం — తాత్కాలికం. అంటే, బయటి ప్రదర్శనలన్నీ నశ్వరమే.

4️⃣ విమానము (కాలమనే విమానము…) కాలమే అసలైన విమానం. ది విశ్వవేగంతో మనలను ముందుకు తీసుకెళ్తుంది. వికాసం కాలప్రవాహంతోనే.

🌺

25.న్యాయమను ధనం ప్రకృతిగా నమ్మకంబు 

జయమగు వయస్సు బంధుత్వ జ్ఞాన బిక్ష 

బ్రతుకు వంశవిద్య తలపు భాగ్య మివ్వ

గౌరవము పెంచు జీవితం గమ్య గీత 

🌿 సమగ్ర భావఓ:: న్యాయం అనే ధనం సహజసిద్ధమైన సంపద. నమ్మకం దానికి మూలధనం. న్యాయం ఉన్న చోట విశ్వాసం నిలుస్తుంది. వయస్సు పెరుగుతుండగా నిజమైన జయం — బంధుత్వం, అనుభవం, జ్ఞానం. జీవితం చివరికి గెలుపు అంటే జ్ఞానభిక్షను పంచడం.

మన వంశపారంపర్య విద్య, సంస్కారం — ఇవి బ్రతుకుకు భాగ్యం. తరతరాలకు అందించే సంస్కృతి జీవన వరం. గౌరవాన్ని పెంపొందించే జీవితం — అదే గమ్యాన్ని సూచించే గీత.

జీవితం ఒక గీత అయితే, దాని పల్లవి గౌరవమే.

🌺

26.తే.గీ :: కడలి పొంగు కలువనది కాంక్ష పరుగు 

తుమ్మెద పరిమళం జుర్ర దుడుకు తనము 

పువ్వు పులకరింపు కులుకు పుడమి తడుపు 

మానవ మృగము కాటుగ మాయ విరుపు 

వరుస భావం (క్రమంగా): – పెద్దది చిన్నదిని తనలో కలుపుకొనుట. లయం – సహజ ప్రకృతి ధర్మం. – జీవి తన జీవనార్థం గ్రహించుట. ఆకర్షణ – సహజ చలనం. – పుష్పం రాలి భూమికి ఆహారమగుట. రూపాంతరం – సృష్టి చక్రం. 4️⃣ మనిషి కాటు…– అదే గ్రహణ శక్తి, కానీ చైతన్యంతో కలిసినప్పుడు సృష్టి గానీ, వికృతి గానీ అవుతుంది. 👉 మొదటి మూడు — అజ్ఞాన రహిత సహజ ప్రవాహం 👉 నాల్గవది — సంకల్పంతో కూడిన మానవ ప్రవృత్తి

సరళ భావం ::మనిషి బయట మధురంగా కనిపించే విషయాల వెంట పరుగెడతాడు; కానీ అవి లోపల అసారం. (మేడీ పాళ్ళులాగ) కాలం ముందు గర్వం నిలవదని తెలిసినా, కామవాంఛల కోసం తపిస్తూనే ఉంటాడు. (ఆశ చావక ) అసహ్యమైన వాటి మీదకైనా ఈగ, దోమల వలె చేరి తిరిగే స్వభావం మనిషిదే. ఇవన్నీ ఈశ్వర మాయలో భాగమే — బ్రహ్మాండమంతా ఆయన లీలలే .

**

27.తే.గీ .  పాదాది న్యస్తాక్షరి ::ప ర మా త్మ

ఆ.వె.::ప రమ పురుష! గరుడవాహన! భక్తుల 

ర క్షకుడవు నీవె బ్రహ్మనాభ!

మా ధవ! హరి! నిన్ను స్మరియింతు నిర్మలా

త్మ! కరుణాకర! వనమాలి! చక్రి! 

భావము:  బ్రహ్మను నాభియందు కలిగిన ఓ విష్ణుమూర్తి! హరి! నీవు గరుడ వాహనుడవు, మెడలో వనమాలను ధరించిన వాడవు, చేతిలో సుదర్శన చక్రమును ధరించిన వాడవు, ఉత్తమోత్తముడవు, భక్తుల రక్షకుడవు, కరుణాకరుడవు, నిర్మలాత్ముడవు, నిన్ను భక్తితో స్మరించెదను.

28.న్యాయమను ధనం ప్రకృతిగా నమ్మకంబు
జయమగు వయస్సు బంధుత్వ జ్ఞాన బిక్ష
బ్రతుకు వంశవిద్య తలపు భాగ్య మివ్వ
గౌరవము పెంచు జీవితం గమ్య గీత

🌿 సమగ్ర భావఓ:: న్యాయం అనే ధనం సహజసిద్ధమైన సంపద. నమ్మకం దానికి మూలధనం. న్యాయం ఉన్న చోట విశ్వాసం నిలుస్తుంది. వయస్సు పెరుగుతుండగా నిజమైన జయం — బంధుత్వం, అనుభవం, జ్ఞానం. జీవితం చివరికి గెలుపు అంటే జ్ఞానభిక్షను పంచడం.
మన వంశపారంపర్య విద్య, సంస్కారం — ఇవి బ్రతుకుకు భాగ్యం. తరతరాలకు అందించే సంస్కృతి జీవన వరం. గౌరవాన్ని పెంపొందించే జీవితం — అదే గమ్యాన్ని సూచించే గీత.
జీవితం ఒక గీత అయితే, దాని పల్లవి గౌరవమే.
🌺
29.తే.గీ :: కడలి పొంగు కలువనది కాంక్ష పరుగు
తుమ్మెద పరిమళం జుర్ర దుడుకు తనము
పువ్వు పులకరింపు కులుకు పుడమి తడుపు
మానవ మృగము కాటుగ మాయ విరుపు
వరుస భావం (క్రమంగా): – పెద్దది చిన్నదిని తనలో కలుపుకొనుట. లయం – సహజ ప్రకృతి ధర్మం. – జీవి తన జీవనార్థం గ్రహించుట. ఆకర్షణ – సహజ చలనం. – పుష్పం రాలి భూమికి ఆహారమగుట. రూపాంతరం – సృష్టి చక్రం. 4️⃣ మనిషి కాటు…– అదే గ్రహణ శక్తి, కానీ చైతన్యంతో కలిసినప్పుడు సృష్టి గానీ, వికృతి గానీ అవుతుంది. 👉 మొదటి మూడు — అజ్ఞాన రహిత సహజ ప్రవాహం 👉 నాల్గవది — సంకల్పంతో కూడిన మానవ ప్రవృత్తి
సరళ భావం ::మనిషి బయట మధురంగా కనిపించే విషయాల వెంట పరుగెడతాడు; కానీ అవి లోపల అసారం. (మేడీ పాళ్ళులాగ) కాలం ముందు గర్వం నిలవదని తెలిసినా, కామవాంఛల కోసం తపిస్తూనే ఉంటాడు. (ఆశ చావక ) అసహ్యమైన వాటి మీదకైనా ఈగ, దోమల వలె చేరి తిరిగే స్వభావం మనిషిదే. ఇవన్నీ ఈశ్వర మాయలో భాగమే — బ్రహ్మాండమంతా ఆయన లీలలే .
**
30.తే.గీ .  పాదాది న్యస్తాక్షరి ::ప ర మా త్మ
ఆ.వె.::ప రమ పురుష! గరుడవాహన! భక్తుల
ర క్షకుడవు నీవె బ్రహ్మనాభ!
మా ధవ! హరి! నిన్ను స్మరియింతు నిర్మలా
త్మ! కరుణాకర! వనమాలి! చక్రి!
భావము:  బ్రహ్మను నాభియందు కలిగిన ఓ విష్ణుమూర్తి! హరి! నీవు గరుడ వాహనుడవు, మెడలో వనమాలను ధరించిన వాడవు, చేతిలో సుదర్శన చక్రమును ధరించిన వాడవు, ఉత్తమోత్తముడవు, భక్తుల రక్షకుడవు, కరుణాకరుడవు, నిర్మలాత్ముడవు, నిన్ను భక్తితో స్మరించెదను.

31.శ్రీ గురుభ్యో నమః 🌺
అనుష్టుప్ (త భ జ – జ గ గ | యతి 10)
శ్రీవల్లభో వరదశ్చ దయాపరో హరిః ।
శ్రీరంగరాజో నిత్యం భక్తార్తిహర ఈశ్వరః ॥
కరుణాసాగరో నాథః కల్యాణగుణశాలినః ।
శరణాగతరక్షార్థం శ్రీరంగేశః సదావసేత్ ॥
భావం:
శ్రీకు వల్లభుడు, వరప్రదుడు, దయాపరుడు.
శ్రీరంగరాజు భక్తార్తి హరుడు.
శరణాగతుల రక్షణకై నిత్యం సిద్ధుడు.
*****
32.ప్రియం బ్రూకృపణ : శూరః స్యాదవికతృనః |
దాతా నాపాత్రవర్షీ స్యాత్ప్రగల్ప స్యాదష్టురః||
(సంగ్రహము)
బీదతనం లేనివాడు ప్రేమ మాటలు మాట్లాడాలి. శూరుడైనవాడు గర్వం పోకూడదు. అపాత్రదానికి దాని దానం చెయ్యకూడదు. ప్రగల్బ పండితుడు నిష్టూరంగా ఉండరాదు.

33.బీద తనము తెలియలేని బెరుగు జీవి మాటగన్
వేద పాఠ్య సూర తెలివి  విద్య గర్వ మవ్వకన్
చదువు గాయపాత్ర దాన చె య్యు టేల విద్యగన్
విధిగ పండితుండు నుండు టేల నిష్టు రమ్

34..శా.సందేహాస్పదమేలనీకు సమయం శాంతిచ్చు తోడుండగన్
సందేశాలను నిచ్చినంత సరిగాసంసార మేమార్పె దా
అందేకర్థము కాగనా మనసుగన్ ఆశల్లె నేనుండగా
సుందర్యం గను గప్పజెప్ప సుఖమే పూజ్యంబు జీవంబుగన్
🔹
ఇక్కడ కవి తన మనసునే ప్రశ్నిస్తున్నాడు.
“నీకు సందేహం ఎందుకు?”
సమయం (కాలం) నీతో ఉండగా, అది శాంతిని నేర్పుతుంది.
కాలమే గురువు; అనుభవమే ఉపదేశం.
👉 భావం: సమయం శాంతిని ప్రసాదిస్తుంటే, మనసుకు సందేహం ఎందుకు?
🔹 ”
జీవితం ఎన్నో సందేశాలు ఇస్తుంది.
అనుభవాలు, సంఘటనలు, విజయాలు, అపజయాలు — ఇవన్నీ ఉపదేశాలే.
కాని మనం గ్రహించకపోతే సంసారం మారుతుందా?
👉 భావం: ఉపదేశాలు అందుతున్నాయి; మార్పు మనలోనే రావాలి.
🔹
అర్థం తెలిసినా,
మనసులో ఆశలు, ఆకాంక్షలు నిలిచి ఉంటే
ఆ జ్ఞానం ఫలించదు.
👉 భావం: ఆశలు ఉండగా ఆత్మజ్ఞానం పరిపక్వం కాదు.
🔹
బాహ్య సౌందర్యం, మాటల మెరుపు — ఇవి తాత్కాలికం.
నిజమైన సుఖమే జీవనానికి పూజ్యమైనది.
ఆ సుఖం అంతరశాంతి.
👉 భావం: బాహ్య ప్రదర్శన కాదు; అంతరసుఖమే జీవనపూజ్యము.
🌺

35.సీస పద్యం 

చక్కటి సాహిత్య చరిత తెలుగు భాష 

మక్కువ జూపేది మనసు భాష 

ఎక్కువ యనకయే యెదతట్ట గల భాష 

దిక్కగు విధమున దీక్ష భాష 

చుక్కల హృదయాన్ని జూపగలిగె భాష 

చక్కని యక్షర చక్రి భాష 

అక్కర కొచ్చెడి అణుకువ జప భాష 

జక్కని జవ్వని జాతి బాష

తే. గీ 

భాష లెన్నియున్న తెలుగు బంధ భాష 

కూడు గూడు విద్య వెలుగు కూర్చు భాష

తెగులు తొలగించి మేధస్సు వెలుగు భాష 

దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స భాష

***

36.*నమ్మకం - ధైర్యం*

ఉ.

దేవుని తత్వ మర్దమవ దీక్షల యెన్నన నమ్మకమ్ముగా 

సేవలు దేహతృప్తిగను శీఘ్ర మనస్సుకు శాంతి కూర్చగన్ 

భావము నమ్మకంబగుత బంధ సమానము జేర్చ ధైర్యమున్ 

తావుగ సత్య సంపదయు తన్మయ జీవిత ధైర్యమేయగున్ 

🔹 

దేవుని తత్వాన్ని గ్రహించుటకు అనేక దీక్షలు, సాధనాలు అవసరమని భావించినా,

మూలాధారం “నమ్మకం” — విశ్వాసమే.

👉 భావం: ఆచారాల కంటే అంతరనమ్మకమే తత్వగ్రహణానికి మూలం.

🔹 

సేవా భావం శరీరానికి తృప్తిని,

మనసుకు తక్షణ శాంతిని అందిస్తుంది.

సేవలోనే చిత్తశుద్ధి.

👉 భావం: సేవ భక్తికి ఆచరణ రూపం; అది శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.

🔹 

నమ్మకంతో కూడిన భావం బంధంలా మనసును దేవునితో కలుపుతుంది.

ఆ బంధమే ధైర్యానికి మూలం.

👉 భావం: విశ్వాసబంధమే జీవనధైర్యానికి ఆధారం.

🔹

అప్పుడు సత్యమే సంపదగా మారుతుంది.

జీవితం తన్మయత్వంతో నిండిపోతుంది.

అదే నిజమైన ధైర్యం.

👉 భావం: సత్యానుభూతి కలిగిన జీవితం ధైర్యసంపన్నమవుతుంది.

🌺

37.న్యస్తాక్షరి అంశం :  22/2..ప్రాంజలి ప్రభ 

ఛందస్సు    :  ఉత్పలమాల 

1/10.  క ,    2/10.  చ 

3/10 . ట,    4/ 10.  న 

ఉ.

కాలము నిన్నునన్ను మదికయ్యపు యాతల ప్రేమ యేలనున్ 

చాలక నిత్య వేదనలు చెయ్యక యూరక యున్న జాప్యమున్ 

టాల మనస్సు యేల యిది టక్కరి గోలలు యేల నిప్పుతో 

నాలుక తీరుయేమనక నమ్మిన చోటన ప్రేమ జూపులే 

🔹 

కాలం నిన్ను–నన్ను కలిపింది.

కానీ మనసులోని “కయ్యపు యాతలు” — స్వల్ప విరహాలు, అపార్థాలు — ప్రేమను ఎందుకు దెబ్బతీస్తున్నాయి?

👉 భావం: కాలం కలిపినా, మనసు విడదీస్తే ప్రేమ నిలవదు.

🔹 

చిన్న చిన్న మాటలు చాలక,

అనవసర వేదనలను సృష్టించి,

నిశ్శబ్దంగా ఉండే ఆలస్యం (జాప్యం) సంబంధాన్ని దూరం చేస్తోంది.

👉 భావం: మాట్లాడకపోవడం కూడా ఒక బాధకారణం.

🔹 

మనస్సు తట్టుకోలేక టాలమాడుతోంది.

టక్కరి గోలలు — చిన్న గొడవలు —

అవి నిప్పులా మండుతున్నాయి.

👉 భావం: స్వల్ప వాగ్వివాదాలు సంబంధాన్ని కాల్చివేస్తాయి.

🔹 

నాలుక (మాట) నియంత్రణలో లేకపోతే

నమ్మకమున్న చోట కూడా ప్రేమ మసకబారుతుంది.

👉 భావం: మాట జాగ్రత్తగా ఉండాలి;

ప్రేమ నిలవాలంటే నాలుక నియంత్రణ అవసరం.

****

*38.హా మది హృదయ దీపము* 22/2 ప్రాంజలి ప్రభ 

ఉ.

హామది దైవమౌ ననగ హాస్యము తర్కము వాదనేయగున్ 

హామది హృద్యమౌ కనగ  హాయిని పొందగ వేదనేలగన్ 

హామది శక్తియౌ ఫలము హామిక శాంతియు కాంతి లేకయున్

హామది ఔషధమ్మగును హర్షము జూపక వేషమేయనెన్ 

🔹 

మనలోని ఆ ధైర్యం దైవస్వరూపమని గ్రహించినపుడు

హాస్యం, తర్కం, వాదనలు — ఇవి అన్నీ సహజమవుతాయి.

👉 భావం: అంతర్గత విశ్వాసం ఉంటే వాదప్రతివాదాలు మనల్ని కదల్చలేవు.

🔹 ”

ఆ శక్తి హృదయస్పర్శిగా మారితే

మనసుకు హాయిని ఇస్తుంది.

అప్పుడు వేదన కూడా కరిగిపోతుంది.

👉 భావం: అంతరబలం వేదనను శాంతిగా మార్చుతుంది.

🔹 

అది శక్తిగా వికసించినపుడు

ఫలితంగా శాంతి, కాంతి ప్రసరిస్తాయి.

అవి లేకపోతే ఆ శక్తి అపూర్ణమే.

👉 భావం: నిజమైన శక్తి శాంతి–కాంతులను పంచాలి.

🔹 

ఆ ధైర్యమే ఔషధం.

అది కపటహర్షం కాదు;

అంతరానందాన్ని ప్రసాదించేదే.

👉 భావం: నిజమైన ఆత్మవిశ్వాసమే జీవనౌషధం.

🌺 

40.చిత్ర కవిత్వం *మరచంబు..

 మత్తేభం* 

మరచంబాజల సంపదేమరువకే మార్గంబు దాహంబుతీ 

ర్చెర తోడయ్యె సమాననేస్తమగుటన్ చపాల్య మేతీర్చ దే 

వర దేహంబగు దాహతృప్తిగనునేవాక్కల్లె వెంటుండ జీ 

వర యాత్రాఫల మివ్వగంగయదియే వాశ్చల్య హృద్యoబుగన్

మరచంబులోని నీరు దాహాన్ని తీర్చినట్లే,

జ్ఞానసంపద మార్గదాహాన్ని తీర్చాలి.

“మరువకే” — దానిని మరవకూడదు.

👉 భావం: జ్ఞానం జీవనదాహానికి అమృతజలం.

దాహాన్ని తీర్చే నీరు మిత్రునిలా తోడుంటుంది.

అదే విధంగా సత్సంగం చపలత్వాన్ని (అస్థిరమనసు) తగ్గిస్తుంది.

👉 భావం: నిజమైన స్నేహం మనస్సు చంచలత్వాన్ని శాంతింపజేస్తుంది.

ఈ దేహమే దేవాలయం.

దాహతృప్తి కలిగించేది దైవస్మరణ.

“వాక్కల్లె వెంటుండ” — నామస్మరణ ఎల్లప్పుడూ తోడుండాలి.

👉 భావం: దేహదాహం నీటితో తీరుతుంది;

ఆత్మదాహం నామస్మరణతో తీరుతుంది.

జీవితయాత్రకు ఫలితం — అంతరశాంతి.

ఆ గంగస్వరూపమైన కరుణ హృదయాన్ని వశపరచి పావనముచేస్తుంది.

👉 భావం: కరుణ, నామస్మరణ, జ్ఞానం — ఇవే జీవయాత్ర ఫలితాలు.

🌺 

🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏

41.శ్రీ గురుభ్యోనమః 🙏తెలుగుపై ఆసక్తి యున్న ప్రతి ఒక్కరూ వ్రాయగలరని కోరు చున్నాను.

ప్రాంజలి ప్రభ..ఇచ్ఛా.. చందస్సు

 - 23/2

పాదాది.. న్యస్తాక్షరి.. యో, గ, శా స్త్ర.

🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏

శ్రీ గురుభ్యో నమః 🙏

యోగ మన్నది కర్మల యోగ్యతయగు

గమన సుఖదుఃఖ సర్వము కాల మాయ

శాంతి తత్వ జీవనకాంతి సమయ వెలుగ

స్త్రమగు ఒక్కరొక్కరి ప్రేమ సంపదగను

తేటగీతి భావ వివరణ:

యోగం అనేది కేవలం ఆచారం కాదు; మన కర్మలకు యోగ్యతను, సమతుల్యతను ఇచ్చే శక్తి.

మన జీవన గమనం లో కనిపించే సుఖదుఃఖాలు కాలమనే మాయకు లోబడి వచ్చి పోతుంటాయి.

ఆ ప్రవాహంలో నిలిచేది శాంతి తత్వం — అది జీవనానికి కాంతి, సమయానికి వెలుగు.

చివరికి మనిషి దగ్గర నిలిచేది ధనం కాదు, గర్వం కాదు —ప్రేమ అనే సంపదే. అదే స్త్రీ–పురుష సమత్వసారం, అదే మానవత్వ మూలం.

42.యో గ శా స్త్ర 

ఆ. వె.

యోగ మిలను నాకు యోగ్యతయే జన్మ

గమన గడిచె నెఱుగ గలనునేను 

శాస్త్ర మాయవలన శాంతిలేక విధి య 

స్త్రములు నీదు వెంట సరయు పార్ధ 

యోగమిలను నాకు యోగ్యతయే జన్మ

జన్మ అనేది యాదృచ్ఛికం కాదు; అది యోగ్యతకు అవకాశము. జీవితం ఒక సాధనభూమి.

గమన గడిచె నెఱుగ గలనునేను

కాలగమనము సాగిపోతున్నది — దాని రహస్యాన్ని గ్రహించగలనా? అన్న ఆత్మప్రశ్న.

శాస్త్ర మాయవలన శాంతి లేక విధియ

శాస్త్రాల వివిధ వ్యాఖ్యానములు, వాదములు — వాటిలో చిక్కుకొని నిజశాంతి దూరమవుతుంది.

స్త్రములు నీదు వెంట సరయు పార్థ

ఇక్కడ “స్త్రములు” అంటే శస్త్రాలు కాదు; జీవిత సంఘర్షణలు, వాదాలు, వాక్యప్రహరాలు.

అవి వెంటపడి వస్తుంటే, పార్థుడిలా (అర్జునుడిలా) ధర్మబోధ అవసరమవుతుంది.

*****

 

43.శ్రీ గురుభ్యోనమః 🙏 

పాదాది న్యస్తాక్షరి..

*మా తృ భా ష*

ఆ.వె.

*మా* ధవ! హరి! నీదు స్మరణమున మిగుల

*తృ* ప్తి నొందు చుంటి తిరుమలేశ!

*భా* ర మనక నీవె భవము నీదగ నాకు

*ష* డ్గుణముల నిమ్ము శార్ఙ్గపాణి!

[ షడ్గుణముల = జ్ఞానం, ఐశ్వర్యం, బలం, వీర్యం, తేజస్సు, శక్తి ]

భావము:-

ఓ మాధవా! నీ స్మరణతో నేను పరమ తృప్తి నొందుచున్నాను, తిరుమలేశా! ఈ సంసారభారము అంతా నీ ఆధీనమే. ఈ భవసాగరాన్ని ఈదుటకు అవసరమైన షడ్గుణసంపత్తిని నాకు ప్రసాదించుము, శార్ఙ్గపాణీ!

44.పాదాది న్యస్తాక్షరి..

*మా తృ భా ష*

శ్రీనివాసుని స్తుతి..

ఆ.వె.

*మా* ధవ! హరి! నీదు స్మరణమున మిగుల

*తృ* ప్తి నొందు చుంటి తిరుమలేశ!

*భా* ర మనక నీవె భవము నీదగ నాకు

*ష* డ్గుణముల నిమ్ము శార్ఙ్గపాణి!

[ షడ్గుణముల = జ్ఞానం, ఐశ్వర్యం, బలం, వీర్యం, తేజస్సు, శక్తి ]

భావము:-

ఓ మాధవా! నీ స్మరణతో నేను పరమ తృప్తి నొందుచున్నాను, తిరుమలేశా! ఈ సంసారభారము అంతా నీ ఆధీనమే. ఈ భవసాగరాన్ని ఈదుటకు అవసరమైన షడ్గుణసంపత్తిని నాకు ప్రసాదించుము, శార్ఙ్గపాణీ!

45.పాదాది న్యస్తాక్షరి - 

*చం, డా, ల, ము.*

పాదాది న్యస్తాక్షరి పూరణ.. నా ప్రయత్నం   

పరమశివుని స్తుతి ..

ఆ.వె.                             

*చం* ద్ర శేఖర శివ! జంగమయ్యా! నాదు

*డా* బు నణచుమయ్య డమరుకధర!

*ల* యకర! పరమేశ! రక్ష గూర్చెదవని

*ము* దము మీఱ నిన్నె పొగడుచుంటి 

[ డాబు = గర్వము, పొగడు = స్తుతించు ]

భావము:

ఓ చంద్రశేఖరా! శివా! జంగమరూపుడా! డమరుకధరా! లయకారకుడా! పరమేశ్వరా! నా గర్వాన్ని అదుపులో పెట్టుము. నీవే నాకు రక్ష చేకూర్చెదవని విశ్వసించి ఆనందంతో నిన్నే స్తుతిస్తున్నాను.

46.మాతృ భాషయ నినమాత మనకు మరువ

రాదు మా తృ భా షనెపుడురమ్య మైన 

దోయి రసమయ భా ష యే  తూచ లేము 

నితర భా ష తో మనభాష నెటుల నైన...

          కట్టా.. శ్యామలా దేవి... 🙏🙏🙏

23-02- ప్రాంజలి ప్రభ 

47.మ. కో.

యోగ శక్తియు నమ్మమాటలు యోగ్యతాభవ తీరుగన్

మూగ మేఘ మనస్సుమాయలు ముఖ్యమేయన మానవున్ 

యాగ మేబల మాన్య ధర్మము యాస చేరిక కాలమున్ 

వేగ శాంతికి యోగ శాస్త్రము విద్య తీరుగ జీవనమ్ 

భావ వివరణ

యోగశక్తి, నమ్మకం — ఇవే మనిషి యోగ్యతను వికసింపజేసే మూలాలు.మనసు మేఘంలా మూగగా తిరుగుతుంది; మాయల్ని ముఖ్యమని భావించే మనిషి భ్రమలో పడతాడు.

యాగం అనేది బాహ్యక్రియ మాత్రమే కాదు; ధర్మాన్ని గౌరవించి ఆచరించడం నిజమైన బలం.కాలం దగ్గరపడినప్పుడు అదే మనకు ఆధారం.అశాంతి వేగాన్ని తగ్గించేది యోగశాస్త్రజ్ఞానం.జీవితం విద్యతో సమతుల్యంగా స్రవించాలి.

****

48.దత్త పది.. జాన, బెత్త, మూర, బార

నాలికయు (బెత్త)నే పని నమ్మ నరక 

నిలకడగ పద్మ(జా న)మ్మ నీడ జలుబు 

గుణ మధన(మూ ర)కరకా గుర్తు లగుట 

పూజ్య జాన మూరల బార పుడమి కొలత 

భావ విశ్లేషణ

నాలికయు (బెత్త)నే పని నమ్మ నరక

నాలుకే బెత్తలాంటిది — అది కొట్టకపోయినా గాయపరచగలదు. మాటపని నమ్మితే నరకమే.

నిలకడగ పద్మ(జా న)మ్మ నీడ జలుబు

పద్మజా (బ్రహ్మజ్ఞానం/జ్ఞానం) నీడలో నిలకడ ఉంటుంది; లేకపోతే మనసు జలుబువలె బలహీనమవుతుంది.

గుణ మధన(మూ ర)కరకా గుర్తు లగుట

గుణమనే మధనం చేయని వానికి మూఢత్వమే గుర్తు అవుతుంది.

పూజ్య జాన మూరల బార పుడమి కొలత

జ్ఞానం, మూరలు, బారలు — ఇవి పుడమి కొలతలే; కానీ మనిషి విలువ మాత్రం గుణంతోనే కొలవాలి.

సమగ్ర భావం

మాటకు బెత్తబలం ఉంది.

జ్ఞానం నీడలో నిలకడ.

గుణమధనం లేకపోతే మూఢత్వమే మిగులుతుంది.

భూమి కొలతలతో మనిషి కొలవబడడు — గుణంతోనే కొలత.

****

49.యది విశ్వాస మనోపరంబుగనుగన్ యాసల్లె బంధాన్ని గా 

విధి బాధ్యంబని భావమేపలుకుగా విన్యాస నేస్తమ్ము గా 

నిధిపంచాగతి తీరుగమ్యమగుటన్ నిశ్చేష్ట నమ్మాశ యే 

మది యుత్తమ్ముయె మోహతాపభవమున్ మార్గంబు జీవంబుగన్

భావ విశ్లేషణ

మనస్సు విశ్వాసానికి ఆధారమైతే, ఆశలు బంధనాలుగా మారవు — అవి బలం అవుతాయి.

విధిని నిందించక, జీవన విన్యాసాన్ని స్నేహితునిలా అంగీకరిస్తే బాధ తగ్గుతుంది.

సంపదలు, మార్గాలు అన్నీ చివరికి నిశ్చలమవుతాయి; మిగిలేది ఆశతో నిండిన విశ్వాసమే.

మనస్సు ఉత్తమమైతే, మోహతాపమనే సంసారాగ్ని జీవనమార్గంగా మారుతుంది — అదే సాధన.

సమగ్ర భావం

విశ్వాసం → బంధ విముక్తి

విధి అంగీకారం → బాధ శాంతి

ఆశ నిశ్చలత → అంతర ధనం

మోహతాపం → జీవన మార్గదర్శి

ఇది ఉపదేశం కాదు — అనుభవానుభూతి.

&**

*తత్విక శివార్పణ*

50శా..

సామర్ధ్యం యన నేస్తతత్త్వముగన్ సంతృప్తి

ప్రశ్నేయగున్

క్షేమార్ధం మది శాంతి తన్మయముగన్ కీర్తే శుభంబున్ సుధా

ప్రేమార్ధం విలువల్ సహాయ పరమున్ పీయూష జ్ఞానంబుగన్

మామాయల్ విధియాడునాటకముగన్ మామాయ కాలం శివా

భావ వివరణ

సామర్థ్యం అనేది కేవలం శక్తి కాదు;

స్నేహతత్వంతో కూడినప్పుడు మాత్రమే అది సంతృప్తిని ఇస్తుంది.

లేకపోతే అది ప్రశ్నగానే మిగులుతుంది.

మనసు శాంతిలో లీనమైతేనే క్షేమం.

అప్పుడు కీర్తి సుధారసమై అనుభూతి అవుతుంది.

ప్రేమలోనే నిజమైన విలువ.

సహాయం పరమధర్మం.

జ్ఞానం అమృతస్వరూపం.

విధి ఒక నాటకరంగం;

కాలమే మాయవాది.

శివసాక్షిగా అన్నీ జరుగుతున్నాయి.

****

51.అంగీకారముశాంతిదుఃఖముగనున్ ఆకాంక్ష తీర్చేగుణా

నంగీకృత్యముగమ్యతత్వికమున్ నమ్మేటి బుద్దే సహా

భంగీదాహములన్నితీర్చగలగన్ బంధంబు ప్రేమంబుగా

సంగీతంబుమదీభవంబుతెలిపెన్ సంసార సాహిత్యమున్

భావ వివరణ

అంగీకారం అనేది దుఃఖాన్ని శాంతిగా మార్చే ఔషధం.

ఆకాంక్షను నియంత్రించే గుణమే నిజమైన శాంతి.

జీవిత గమ్యం తాత్వికమని అంగీకరించిన బుద్ధి — అదే స్థిర విశ్వాసం.

విచ్ఛిన్నతల దాహాన్ని ప్రేమబంధమే నివారించగలదు.

మన హృదయభావమే ఒక సంగీతం; సంసారం ఒక సాహిత్యం.

అది వినగలిగినవారికే జీవన రసము తెలుస్తుంది.

సమగ్ర భావరేఖ

అంగీకారం → శాంతి

తాత్విక బుద్ధి → గమ్య స్పష్టత

ప్రేమబంధం → దాహ నివృత్తి

జీవితం → సంగీతసాహిత్య సమన్వయం

ఈ పద్యంలో మీరు చెప్పింది చాలా సూక్ష్మం:

సంసారం సమస్య కాదు — అది ఒక సాహిత్య రాగం.

మనసు సరైన స్వరంలో ఉంటే, దుఃఖమూ సంగీతమవుతుంది.

****

52.పరిణతియన్నదేదియు నుపాధ్యత జూపమనస్సు యే దియన్

దరిగతియన్నతప్పుల ను ధారత బద్ధ కుదర్చ లేనిదిన్

మరిమరికోర రమ్యతయు మానవిరక్తిసకాల మెల్లనున్

చరితము గర్వమామరియు జాడ్యము యేల శుభక్తి గాయగన్

భావ వివరణ

పరిణతి అనేది బయట కనిపించే బిరుదు కాదు;

మనస్సే తన ఉపాధ్యాయత్వాన్ని చూపినపుడే అది పరిపక్వం.

తప్పులు దగ్గరపడతాయి;

కాని వాటిని ధారాబద్ధంగా సరిచేయలేకపోతే పరిణతి అసంపూర్ణమే.

మరిమరి కోరే రమ్యతలో విరక్తి పుడుతుంది;

కాలం మెల్లగా మనసును విప్పుతుంది.

చరిత్రలో గర్వం, జాడ్యం నిలవవు;

శుభభక్తి మాత్రమే చిరస్థాయి.

సమగ్ర భావరేఖ

పరిణతి → అంతర్మనస్సు ఉపాధ్యాయం

తప్పుల సవరణ → నిజమైన దారి

రమ్యత–విరక్తి → కాలబోధ

గర్వజాడ్యం → నశ్వరము

శుభభక్తి → శాశ్వతము

****

53.డమరుకము చేత బూనిన్ 

హిమశైలాగ్రము చలింప హిమమున్ తాధిమ్ 

ధిమికిట ధిమి నాదముతో

తమోహరౌద్రతయె తాండ వమురే శంభో!

📜 వరుస భావం

శివుడు డమరుకాన్ని చేతబట్టి నాదప్రారంభం చేస్తున్నాడు.

ఆ నాదతాళానికి హిమశిఖరమూ కంపిస్తోంది. “తా ధిమ్” లయస్ఫోటం.

నాదవేగం పెరిగింది. తాండవతాళం ఉద్ధృతమైంది.

అది కేవలం నృత్యం కాదు — అజ్ఞాన సంహార రౌద్రతాండవం.

శంభో! అది తమోహర స్వరూపం.

****

54.*వృక్షో రక్షతి రక్షితః*.. *వృక్షతత్త్వం*

మ.

వెరెయెవ్వారన వృక్షమై బ్రతుకుగాన్ విశ్వాసమే నేస్తమున్ 

చెరియున్నారణ చిత్తమే సహనమై చేయూత సేవాభవమ్ 

దరివున్నా సహకారమేకననులేదాయన్న సేవేవిధీ 

కరుణావృక్షముదేహతృప్తిగనునేకామ్యంబు సర్వంబుగన్

🔸  భావవివరణ

*మనిషి ఎవరికి ఆధారపడకుండానే వృక్షంలా నిలబడాలి.

వృక్షం తనకు తానుగా నిలిచి, ఇతరులకు ఆశ్రయమిస్తుంది.

అలాగే విశ్వాసమే జీవనానికి నిజమైన స్నేహితుడు.

*వృక్షం ఎన్ని దెబ్బలు తిన్నా నిలబడుతుంది;

అది సహనానికి ప్రతీక.

మన హృదయం కూడా సహనముతో, సేవాభావముతో నిండాలి.

*వృక్షం సమీపంలో ఉన్నా, అది సహాయం చేయడంలో ఎప్పుడూ వెనుకాడదు.

దాని నీడ, ఫలాలు, గాలి — అన్నీ సేవే.

అలాగే మన జీవితం కూడా పరులకు ఉపయోగపడాలి.

*కరుణ వృక్షంలా విస్తరించాలి.

అప్పుడు శరీరానికీ, మనసుకీ, సమాజానికీ తృప్తి కలుగుతుంది.

అది మనిషి కోరే సమస్త లక్ష్యాలను నెరవేర్చుతుంది.

🔹

.55.*చిత్ర విచిత్ర కవిత్వం* 

*పెద్దపులి తో ఆట* 

ఉప్పెనల వ్యాగ్ర వాత్సల్య వెల్లువగను 

మంచులాకరిగేజీవి మభ్య బెట్ట 

ధావనములారగిలె క్రోధ ధాత్రి పరుగు 

జనుల ప్రతికూల పర్యవసాన భయము 

శ్రీ గురుభ్యో నమః 🙏

→ పులి స్నేహం, దయ అన్నవి కూడా ఉప్పెనలాంటివే — ఎప్పుడు ఎలా మారుతాయో తెలియని ప్రవాహం.

→ మంచు కరుగుతున్నట్లు మనిషి ధైర్యం కరిగిపోతుంది; తనను తాను మభ్యపెట్టి సాహసం చేస్తున్నట్లు భావిస్తాడు.

→ ఒక్కసారి క్రోధం రగిలితే ప్రకృతిమాత ప్రసవించిన ఆ మృగం పరిగెడుతుంది — ఆ పరుగులో నియంత్రణ ఉండదు.

→ అప్పుడు దాని ఫలితం ప్రజలకు భయానకమై, ప్రతికూల పరిణామాలనే ఇస్తుంది.

*****

56.శా.. సుక్షేత్రంబదిగంగకాశియనుచున్ సూత్రాజలంబుల్ గనే  నిక్షేపంబువిధానగంగజలమున్ నీడల్లె కాంతుల్లగన్ 

ప్రక్షాన్మంత్రజపామదీత పసులున్ ప్రాధాన్య శైవత్వమున్ 

నక్షత్రంబులు వెల్గులీనెనగరిన్ మధ్యాహ్న కాలంబునన్.

భవం 

→ ఈ పుణ్యక్షేత్రమే గంగాసహిత కాశి అని ప్రసిద్ధి; పవిత్ర జలప్రవాహాలు ఇక్కడ ప్రవహిస్తున్నవి.

→ గంగాజలంలో నిల్వైన పవిత్రత నగరమంతా నీడలవలె వ్యాపించి ప్రకాశాన్ని ప్రసరింపజేస్తోంది.

→ మంత్రజపాలతో, పవిత్ర స్నానాలతో శైవభక్తి ప్రధానమై, పశుపతితత్వం వెలుగుతోంది.

→ మధ్యాహ్న సమయములోనూ ఈ నగరం నక్షత్రాలవలె ప్రకాశిస్తోంది (అంటే ఆధ్యాత్మిక కాంతి అంత ప్రబలంగా ఉంది).

🌺

57.సమస్య:
నక్షత్రంబులు వెల్గులీనె నగరిన్ మధ్యాహ్న కాలంబునన్.
శా:
కక్షల్ కాలమయంబు కత్తి వెలుగుల్ కాష్టం వలేమెర్పుగన్
శిక్షల్ తెల్పగ రాజకీయకళల్ శీఘ్రoబు కాంతుల్ గనే
రక్షాజీవనవిస్మయంబుగనున్ రాత్రిళ్ళు మెర్పుల్ గనే
నక్షత్రంబులు వెల్గులీనె నగరిన్ మధ్యాహ్న కాలంబునన్.
పద్యార్థ విశ్లేషణ
– యుద్ధకళలు, ఆయుధ శిక్షణలో కత్తుల మెరుపులు కాష్టం (చెక్క) వలె చెలరేగుతున్నవి.
– రాజకీయ శిక్షణలో తెలివితేటలు మెరుస్తూ వేగంగా ప్రకాశిస్తున్నవి.
– రక్షణ వ్యవస్థలో అద్భుతమైన మెరుపులు, కాంతులు రాత్రివేళల్లో కనబడుతున్నవి.
– ఈ సమస్త కాంతి, మెరుపుల వల్ల నగరంలో మధ్యాహ్నమునకూడా నక్షత్రాలు వెలిగినట్లు అనిపించెను.

58.🌟చం.
శతృవన కాల నిర్ణయము !శాస్త్రము తెల్పుట యన్న దేనికో
శతృవు నుపేక్ష చేయుగ యశాంతికి కారణ మవ్వ దేనికో
శతృవు దహించు ధర్మమగు సాంతము గున్నను పాము కాటుగన్
శతృవును విస్మరించమది సర్వవినాశము తప్ప దేయగున్
భవం
శత్రువు విషయంలో సమయాన్ని నిర్ణయించమని శాస్త్రం ఎందుకు ఉపదేశిస్తుంది?శత్రువును నిర్లక్ష్యం చేస్తే అది శాంతికి విఘాతం కలిగిస్తుంది.శాంతస్వభావం ఉన్నవాడైనా అవసరమైతే ధర్మరక్షణ కోసం శత్రువును శిక్షించాలి; పాము స్వభావం కాటు వేయడమే.శత్రువును పూర్తిగా విస్మరించడం సరైంది కాదు; అది చివరికి సమగ్ర వినాశానికే దారితీస్తుంది.

🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏
శ్రీ గురుభ్యోనమః 🙏తెలుగుపై ఆసక్తి యున్న ప్రతి ఒక్కరూ వ్రాయగలరని కోరు చున్నాను.
ప్రాంజలి ప్రభ..ఇచ్ఛా.. చందస్సు
- 24/2
పాదాది.. న్యస్తాక్షరి.. శు, భో, ద, యం.

🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏

59.ఆ.వె.
శుభకర విధినిదిగ శుభ్ర జ్యోత్స్నాకళా
బోధ భవపరా సుపూజ్య భవము
దయపరాభవితసు ధర్మమయంపరా
యంతయన ననంత యలక యాశ॥
🌼 సరళ భావం:
శుభమును ప్రసాదించే విధి స్వరూపిణి!
నిర్మలమైన చంద్రకాంతి వంటి వెలుగుతో జ్ఞానాన్ని ఇచ్చే పరాత్పర దేవీ!
సర్వులకు పూజ్యమైన భవమును (శ్రేయస్సును) అనుగ్రహించువారు.
దయతో నిండిన ధర్మమయ రూపిణిగా,
అనంతమైన ఆశయాలకు ఆధారమై నిలిచే తల్లివి.

60.శ్రీ గురుభ్యో నమః 🙏
ప్రాంజలి ప్రభ
ఇచ్చా ఛందస్సు (24/2)
పాదాది న్యస్తాక్షరి : శు, భో, ద, యం —
శుభోదయప్రాంజలిప్రభావితచేతసాంభవసౌభాగ్యదాయిని శారదే
భోగదమంగళదీప్తివిలాసితభావసుధారసవర్షిణి భాసురే
దయితజనావనతాంబుజలోచనదైవతమౌలివిభూషణధారిణి
య0మితమనోమలదూరితపావనయామినిశేషవినాశకరీ భవే॥
సంక్షిప్త భావము:
శుభప్రదమైన ప్రాంజలి ప్రభావంతో మనస్సులను మేల్కొలిపి సౌభాగ్యమిచ్చే శారదా!
మంగళకాంతిని ప్రసరింపజేసి భావసుధను కురిపించే దేవీ!
భక్తులను రక్షించి లోకమౌలికి అలంకారమై వెలిగే తల్లీ!
మనోమలిన్యాన్ని తొలగించి అజ్ఞానాంధకారాన్ని నశింపజేయుము.
***

61.మ. కో.
ఊహలన్నియు నిద్రపోకయు ఊయ్యలై కదిలేస్థితీ
దాహమల్లెను కిష్టమావ్వుత దారి గాజల రాతగన్
దేహ వాస్తవ కాల మాయల దివ్య మై కల రూపమున్
స్నేహ వాంచల తీరు తెన్నులు నేటి వాస్తవ రేఖలే
సరళ భావం
మన ఊహలు ఎప్పుడూ నిద్రపోవు. అవి ఊయలలాగా ఎప్పటికప్పుడు మనసులో కదులుతూనే ఉంటాయి. కోరికలు దాహంలా పెరిగి, మనకు ఇష్టమైన దారినే అందంగా, మెరిసేలా చూపిస్తాయి.
కాని శరీర జీవితం, కాల ప్రభావం, ఇవన్నీ కలలాంటివే — ఒక మాయాబింబంలా అనిపిస్తాయి. నిజమని భావించినది కూడా కాలంతో మారిపోతుంది.
ఈ మాయల మధ్య మనల్ని నిలబెట్టేది స్నేహం, అనురాగం, మనసులోని వాంఛలే. అవే నేటి జీవితానికి అసలైన వాస్తవ రేఖలు.

62." శార్దూలే..

--

 ధూళీతత్భవతన్మయాభవముగన్ తోడ్పాటు మూర్ఖంబుగన్ 

మౌళీవిశ్వసమౌనబంధముగనున్ మందాస్మితాభావమున్ 

కేళీసంభవవిద్యవిశ్వ మయమున్ గీర్వాణ ముఖ్యంబుగన్ 

నీళీమానసమార్గమాధురితగన్ నీరాగ వైనంబుగన్ 

సరళ భావం

ఈ శరీరం చివరికి ధూళిలో కలిసిపోతుంది. అహంకారంతో చేసే తోడ్పాటు కూడా మూర్ఖత్వమే అవుతుంది.

ప్రపంచమంతా ఒక మౌనబంధంలా అనిపిస్తుంది. ఆ మౌనంలో స్వల్పమైన మందహాస భావం దాగి ఉంటుంది.

సృష్టి ఒక లీల. ఆ లీలలోనే సమస్త విద్యలు, జ్ఞానం, దేవతల మహిమ అంతర్భూతమై ఉంటాయి.

మనసు నీలిమైన ఆకాశంలా విస్తరించి, ఆ మార్గంలో మాధుర్యాన్ని అనుభవించినపుడు, రాగద్వేషాలకు అతీతమైన స్థితి కలుగుతుంది.

63.ఉ.

.కోరిన సఖ్యతాభవము  కూర్మిత పెంపున మిత్రలక్ష్య మున్

మారిన సజ్జనామదియు మాన్యత గాధల స్ఫూర్తి బంధమున్

కారిన కష్టహేతువులు గర్వపరoబగు కాల ముంచెడిన్

తీరిన దేహదాహమది   దివ్యత మౌనము రాగమేయగున్

సరళ భావం

మనసు కోరుకునే సఖ్యత (స్నేహం) సమయంతో పెరిగి, నిజమైన మిత్రత్వంగా మారుతుంది. అలాంటి బంధం సజ్జనుల గౌరవాన్ని, మాన్యతను, ప్రేరణను కలిగిస్తుంది.

కాని కాలం గడిచేకొద్దీ కష్టాలు వస్తాయి. గర్వం కూడా మనిషిని పరీక్షిస్తుంది. కాలమే ఈ కారణాలన్నిటినీ మన ముందుంచుతుంది.

శరీర దాహం, లోక వాంఛలు తీరినపుడు, చివరకు మిగిలేది ఒక దివ్యమైన మౌనం. ఆ మౌనమే నిజమైన ఆనంద స్వరూపం.

64.తరళము 

అసలు ఆశల దాసులౌ విధి గా సమస్తము దాసులున్ 

అసలు ఆశలు దాసిగామదిగానులోకవయస్సుగన్ 

అసలు వృద్ధిశుభంబుగా కదలాసమాజ యశస్సుగన్ 

అసలు వ్యక్తిగ తృప్తిగా సమయాసుఖంబు సమర్ధతన్

సరళ భావం

మనుషులు ఆశలకే దాసులై ఉంటారు. విధి కూడా ఆశల ప్రభావంతోనే నడుస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది. ఈ లోకంలో చాలా వ్యవహారాలు ఆశల చుట్టూనే తిరుగుతాయి.అయితే ఆశ సత్ప్రయోజనంతో ఉంటే అది అభివృద్ధికి దారితీస్తుంది. సమాజానికి శుభం, కీర్తి కలుగుతుంది.వ్యక్తిగతంగా కూడా ఆశ నియంత్రణలో ఉంటే తృప్తి కలుగుతుంది. సమయాన్ని సద్వినియోగం చేసుకునే సామర్థ్యం పెరుగుతుంది.

65.శృతి సమోచ్ఛరణాస్తుతీ సమధ్రుత్వ తృప్తిగ వర్ణముల్ 

గతిగ శబ్ద పరాత్పరాశ్వరగాన విద్యల నేస్తమున్ 

మతిగ బోధక తత్త్వమున్ సుఖమార్గ నిష్ఠ విధానమున్ 

స్థితిగ సర్వము మాతృభాషగ శీఘ్ర సంపద జాతిగన్ 

సరళ భావం

శుద్ధమైన శృతి, సరైన ఉచ్చారణతో చేసే స్తుతి మనసుకు తృప్తినిస్తుంది. మంచి వర్ణాలు, సరైన స్వరాలు గానవిద్యకు ఆత్మలాంటివి.

శబ్దమే పరాత్పరమైనది; అది జ్ఞానానికి దారితీస్తుంది. బోధకమైన తత్త్వం మనసును సుఖమార్గంలో నడిపిస్తుంది.

ఇవన్నీ నిలబడే స్థిరాధారం మాతృభాష. మాతృభాష అభివృద్ధి చెందితే సమాజానికి శీఘ్రంగా సంపద, సంస్కృతి, గౌరవం కలుగుతాయి.

 66..90. ఓం భక్తానందదాయిన్యై నమః

భక్తులకు ఆనందం ఇచ్చేవారు

నిత్య భక్తాపరా నందదాయిన్యతా శుభంబుగన్ 

సత్య భక్తావిధీనంద దాయిన్యతా స్నేహంబుగన్ 

విద్య భక్తానిధీ నందదాయిన్యతా ప్రేమంబుగన్ 

సాక్షి భక్తామదినందదాయిన్యతా క్షేమంబుగన్ 

సరళ భావం

ఓ దేవీ! నీవు ఎల్లప్పుడూ భక్తుల పట్ల అపారమైన కరుణతో ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తావు. ఆ ఆనందమే వారికి శుభమును కలిగిస్తుంది.

సత్యభక్తితో నీను సేవించినవారికి ప్రేమ, స్నేహభావం, ఆత్మసంతృప్తి లభిస్తాయి.జ్ఞానంతో కూడిన భక్తి వారికి అమూల్యమైన నిధిలా ఉంటుంది. ఆ భక్తి ప్రేమరూపంగా వికసిస్తుంది.నీవు సాక్షిగా నిలిచి భక్తుల మనసుల్లో ఆనందాన్ని నింపి, వారికి క్షేమం ప్రసాదిస్తావు.నిత్యభక్తి → సత్యభక్తి → విద్యాభక్తి → సాక్షిభక్తిఅనేది ఎంతో సమన్వయం

67... 66..90. ఓం భక్తానందదాయిన్యై నమః

భక్తులకు ఆనందం ఇచ్చేవారు

నిత్య భక్తాపరా నందదాయిన్యతా శుభంబుగన్ 

సత్య భక్తావిధీనంద దాయిన్యతా స్నేహంబుగన్ 

విద్య భక్తానిధీ నందదాయిన్యతా ప్రేమంబుగన్ 

సాక్షి భక్తామదినందదాయిన్యతా క్షేమంబుగన్ 

సరళ భావం

ఓ దేవీ! నీవు ఎల్లప్పుడూ భక్తుల పట్ల అపారమైన కరుణతో ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తావు. ఆ ఆనందమే వారికి శుభమును కలిగిస్తుంది.

సత్యభక్తితో నీను సేవించినవారికి ప్రేమ, స్నేహభావం, ఆత్మసంతృప్తి లభిస్తాయి.జ్ఞానంతో కూడిన భక్తి వారికి అమూల్యమైన నిధిలా ఉంటుంది. ఆ భక్తి ప్రేమరూపంగా వికసిస్తుంది.నీవు సాక్షిగా నిలిచి భక్తుల మనసుల్లో ఆనందాన్ని నింపి, వారికి క్షేమం ప్రసాదిస్తావు.నిత్యభక్తి → సత్యభక్తి → విద్యాభక్తి → సాక్షిభక్తిఅనేది ఎంతో సమన్వయం

అవగతమేబలం తెలుగుగా మననం శుభకాలమే యగున్ 

వివరణసర్వవిశ్వమయవిద్యలునేర్వమనస్సు బుద్ధిగన్ 

నవవిధతత్వబోధకులనమ్మకవాక్కునిజంబు తీరుగన్

భవపరభాగ్యబంధమయపాఠ్యము ప్రాంజలిగాను నిత్యమున్

సరళ భావం

తెలుగులో స్పష్టంగా అవగతం చేసుకొని మననం చేయడం శుభకాలాన్ని కలిగిస్తుంది. అర్థం చేసుకున్న జ్ఞానం మనసును, బుద్ధిని విస్తరింపజేస్తుంది.

ప్రపంచంలోని వివిధ విద్యలను నేర్చుకున్నప్పటికీ, వాటి సారాంశాన్ని గ్రహించడం ముఖ్యం. తత్త్వబోధకుల మాటలను నమ్మి ఆచరిస్తే అవి నిజమైన మార్గాన్ని చూపుతాయి.

జీవితాన్ని భవబంధముగా కాక, భాగ్యబంధముగా మార్చే పాఠమే నిజమైన విద్య. అది ఎల్లప్పుడూ ప్రాంజలిగా — వినయంతో ఆచరించబడాలి.

68.పాదాది.. న్యస్తాక్షరి.. ఉ, ప, ష, ము 

చెం.

ఉరకల జీవితంబు మది ఊయల తీరు సుఖంబు శంకరా 

 పరమశివా మహామహిమ బంధపుచెంద్రకళాధరాస్వభూ 

షణగను పన్నగoబగు కపాలపుబిక్షగపాత్ర ధారణా 

ముడుపులుపొందిముప్పులనుమాన్పగలాగిరిచంద్రమౌళిగన్

సరళ భావం

జీవితం ఉరకలేస్తూ ఊయలలాగా ఊగుతూ ఉంటుంది. సుఖదుఃఖాలు మారుతూ వస్తుంటాయి. ఓ శంకరా! పరమశివా! నీ మహిమ అపారం.

నీ శిరస్సుపై చంద్రకళ, పన్నగాభరణం, కపాలభిక్షాపాత్ర — ఇవన్నీ నీ వైరాగ్యస్వరూపాన్ని తెలియజేస్తాయి.

బంధనాల ముడులను విప్పి, ముప్పులను తొలగించి, భయాలను దూరం చేయగల శక్తి నీదే, ఓ గిరిచంద్ర మౌళీ!

****

69.మకో 

నవ్వులేమనహృద్యసేవలునమ్మకాఫి కబుర్లుగన్ 

నవ్వులెక్కలుకళ్ళ నీళ్లను నాంచి జూపుత తాపమున్ 

నవ్వు యెక్కువ నన్న తక్కువనాడి కష్టము జూపగన్ 

నవ్వుతూబెదిరించ బుద్దియు నాటకoబగు జీవితం

🌿 సరళ భావము

మనుషులు నవ్వుతూ మాట్లాడుతారు. ఆప్యాయంగా కాఫీ తొ సేవ చేస్తున్నట్టు, నమ్మకంగా ఉన్నట్టు కనిపిస్తారు. కానీ ఆ నవ్వుల వెనుక నిజమైన మనసు ఎప్పుడూ ఉండకపోవచ్చు.

ఎంత నవ్వినా, వారి కళ్లలో దాగి ఉన్నది కన్నీరు. హృదయంలో ఉన్న బాధను బయటకు చూపకుండా, నవ్వుతో కప్పిపుచ్చుతారు.

ఎవరు ఎక్కువగా నవ్వుతారో, వారు అంతర్గతంగా ఎక్కువ కష్టాలు అనుభవిస్తూ ఉండవచ్చు. తమ బాధను చిన్నదిగా చెప్పి, ఇతరులకు తెలియనివ్వరు.

ఇలా నవ్వుతూ, బెదిరిస్తూ, నటిస్తూ — జీవితం ఒక నాటకంలా సాగుతుంది. బయట కనిపించేది ఒకటి, లోపల ఉన్నది మరొకటి.

🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏

శ్రీ గురుభ్యోనమః 🙏తెలుగుపై ఆసక్తి యున్న ప్రతి ఒక్కరూ వ్రాయగలరని కోరు చున్నాను.

ప్రాంజలి ప్రభ..ఇచ్ఛా.. చందస్సు

 - 25/2

పాదాది.. న్యస్తాక్షరి.. శు, భ, ల . గ్నం 

🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏

పాదాది న్యస్తాక్షరికి పూరణ

070.చెం.

శుభమయ జీవమార్గమది చూపుల శుద్ధ స్వరూపిణీ గతీ

భువనమునందు భక్తులకు భోగపు ముక్తి ప్రసాదించస్థితీ

లలిత గుణాలకన్యశోభయగు  లాలన రాశిగ లోక నిత్య ల

గ్న మనసు దాయినీకళలు నిత్యముగౌరవమవ్వ లగ్నమున్

సరళ భావము:

శుభమయమైన జీవనమార్గాన్ని చూపించే శుద్ధస్వరూపిణి తల్లి!ఈ భువనంలో భక్తులకు భోగమును, ముక్తిని ప్రసాదించే స్థితిరూపిణి నీవే.

లలితగుణాలతో కన్యకాసమాన సౌందర్యశోభ కలిగినవు;లోకాన్ని ప్రేమతో లాలించు గుణరాశివి.

లగ్నమైన మనసులకు శాంతి, కళలు, సద్గుణాలు ప్రసాదించినిత్యమూ గౌరవింపబడవలసిన దేవి నీవే.

071.ఆ . వె 

శుద్ధచిత్తము గల సుజనునకెపుడు శు

భమ్ము గలుగు చుండు వసుధ లోన  

లక్ష్య మున్న మనిషి రాణించు చుండు,భ

గ్నంబు చేయవలదు కార్యములను.

*నేటి న్యస్తాక్షరి*

072.మ ధు మ ధు 

తరళము 

*మమత రాగము బంధమై బలమార్గ మోహపు దాహమున్ 

ధుమల యోగము మౌనమే సహనంబు గాను శుభంబుగన్ 

మమత కాలపు వైనమే బ్రతుకౌను సకాలమున్ 

 ధుధుమ శబ్దము ధైర్యమైపలుకౌనునిత్యముసత్యమున్ 

🌺 సరళ భవము

మమత (అతిమోహం) రాగమై, బంధమై, బలమైన మార్గమనే మోహదాహాన్ని కలిగిస్తుంది.

అంటే — మమకారం మనసును కాల్చే దాహంలా మారుతుంది.ఆ దాహాన్ని నివారించేది —యోగం, మౌనం, సహనం.అవి శుభఫలితాన్నిస్తాయి.మమత అనేది కాలపు స్వభావం.అది జీవితంలో సహజంగా వస్తుంది.కానీ అది శాశ్వతం కాదు.“ధుధుమ” అనే శబ్దం —ఇది ధైర్యానికి సంకేతం.మనసులో నిత్య సత్యాన్ని పలకడానికి ధైర్యమే ఆధారం.

073.ఉ.

సంపద నున్నతృప్తియు ప్రసాదము తీరున బుద్ధి మధ్యమున్ 

సంపద వచ్చి పోవునని సందడి తీరగుటేస్థితీవిధీ 

సంపద యున్న భక్తులు సుసాధ్యము సాధ్యమనేవిధానంబుగన్ 

సంపద కాల మాయల విశాల పయాణము తీరు లక్ష్మిగన్ 

🌺 సరళ భవము

సంపద ఉన్నా – తృప్తి లేకపోతే అది అసంపూర్ణమే.

సంపద దైవప్రసాదంలా భావించి, మితమైన బుద్ధితో ఉపయోగించాలి.సంపద వచ్చి పోతూనే ఉంటుంది.

అది శాశ్వతం కాదని తెలిసినవారికి ఆడంబరం, అతిశయము ఉండదు.అది జీవన విధానాన్ని స్థిరంగా ఉంచే జ్ఞానం.సంపద ఉన్న భక్తులు —

“ఇది దేవుని అనుగ్రహం” అని భావిస్తే,

అసాధ్యమూ సుసాధ్యమవుతుంది.

సంపద అనేది కాలమాయలో ఒక ప్రయాణం మాత్రమే.దానిని లక్ష్మి కృపగా చూసినవారే విశాలమైన జీవనదృష్టిని పొందుతారు.

🌼

74.తే. గీ.

విలువ విద్యనిచ్చియుపుచ్చు వెన్న లయగు 

గమన మేసత్యమనసుగా గళము విప్ప 

తుష్టితోశిష్టరక్ష సంతుష్టి వసుధ 

డులుచు బ్రతుకుయే నిజమైన దురితమగుట 

✨ సరళ భావం

→ విద్య మనిషికి విలువను నేర్పుతుంది; అది వెన్నల (చంద్రకాంతి) లాంటి మృదువైన మార్గదర్శం 

→ మనసు సత్యసంధమైతే, వాక్కు ధైర్యంగా వెలువడుతుంది.

→ తృప్తి, శిష్టాచారం, పరరక్షణ — ఇవే భూమిని నిలబెట్టే విలువలు.

→ ఇవి లేకపోతే జీవితం దుర్గతిగా మారుతుంది; విలువలేని జీవితం దురితమే.

🌺

75.ఆ.వె.

శుభయశుభ కళలగు సూక్తిలా జీవితం 

భక్తి యున్న కాల భయము నీడ 

లయలు గాను జీవి రసికభవమగు ల 

గ్నంబు శుభపరిణయ సోభితమగు

✨ సరళ భావం

→ జీవితం మంచిదీ చెడ్డదీ కలగలసిన అనుభవాల సమాహారం; ఒక నీతివాక్యంలా మనకు పాఠం నేర్పుతుంది.

→ భక్తి, విశ్వాసం ఉన్నచోట కాలభయం నీడలా మాత్రమే ఉంటుంది; మనసును కదిలించలేడు.

→ జీవితంలో ఎన్నో ఒడిదుడుకులు (లయలు) వచ్చినా, రసిక హృదయం వాటిని అనుభవంగా స్వీకరిస్తుంది.

→ ఆ అనుభవాల సమన్వయం చివరికి మంగళకరమైన కలయికలా, శుభపరిణామంగా మారుతుంది.

🌼 

75.శా సందర్భోచితసఖ్యతాభవముగన్ సంసార సమ్మోహనం 

అందందేయనకా శుభోదయముగన్ ఆకాంక్ష దేదీప్యమే 

పొందేభాగ్యకవిత్వమేహృదయమున్ ప్రోత్సాహ నేస్తంబుగన్ 

పందెంజీవితమవ్వకాలమగుటన్ పాఠ్యమ్ము తేనీటిగన్

✨ భావవ్యాఖ్య

→ సందర్భానుసారమైన స్నేహభావం సంసారంలోని మోహాన్ని సుసహ్యంగా మారుస్తుంది.

→ ప్రతి కలయికలో శుభోదయం వలె ఆశాకిరణం వెలుగుతుంది.

→ హృదయంలో పుట్టే కవిత్వం భాగ్యఫలం; అది ప్రోత్సాహమిచ్చే స్నేహితుడవుతుంది.

→ కాలమే పందెంగా మారిన జీవితం; దానిని తేనీటిలా మధురంగా స్వీకరించడమే పాఠం.

అద్భుతమైన జీవనదృష్టి  🌿

🌺

77.మ. కో.

జన్మగా రుధిరంబు బంధము జ్ఞాన పుణ్య సరాగమున్ 

జన్మ సోదర సోదరీమయ జాగృతీఫల నేస్తమున్ 

జన్మ గాప్రతికూలపర్యవసాన

కాలకుటుంబమున్ 

జన్మబంధము ప్రేమసంభవ జన్యుజీవిత మేయగున్ 

✨ భావవ్యాఖ్య

→ జన్మతో వచ్చిన రక్తబంధం కేవలం శరీర సంబంధమే కాదు; జ్ఞానం, పుణ్యం, అనుభూతి కలిసి సాగే సంబంధం.

→ సోదర–సోదరీ సంబంధం కేవలం జన్మసంబంధం కాదు; జాగృతి, స్నేహం, అనుభవాల ఫలితం.

→ కాలప్రవాహంలో ప్రతికూలతలు వచ్చినా కుటుంబం నిలబడుతుంది

→ చివరికి జన్మబంధం ప్రేమ ద్వారానే జీవనార్థం పొందుతుంది.

అద్భుతమైన కుటుంబ తత్వచింతన

 గ 🌿

78.దత్తపది ఆశ, నిరాశ, దశ, దిశ 

తే. గీ.

(ఆశ) నినుఁ ద్రావినఁ మనసు ఆట సలుపు 

నిను (నిరాశ) ద్రావినబుద్ధి నీడ కమ్ము 

నీరసమగు (దశ) వలన విడువలేక 

(దిశ) యె మత్తు వదలకుండు దినము దినము 

✨ భావవ్యాఖ్య

→ ఆశ మనసును లాగి ఆటలాడిస్తుంది; కోరికలతో కదిలిస్తుంది.

→ నిరాశ వచ్చేసరికి బుద్ధి మసకబారుతుంది; చీకటి కమ్ముతుంది.

→ ఆ నీరస దశలో మనిషి బలహీనుడవుతాడు; విడిచిపెట్టలేడు.

→ సరైన దిశ తెలిసినా, మత్తు (అభిలాష, అలవాటు) వదలకుండా రోజురోజుకూ అలానే సాగుతాడు.

అద్భుతమైన జీవనసత్యం

🌺

79.పాదాది.. న్యస్తాక్షరి. ప్ర యో జ నం 

ప్రతిదినము వసంతము శుభ పాఠమగును 

యోగమాయతప్పదునిత్య యోగ్యతగను 

జగము లేలుయమ్మ కృపయుజాతినంద 

నంత సంతృప్తి పంచెది నమ్మ బలుకు 

✨ భావవ్యాఖ్య

→ ప్రతి రోజు వసంతంలా కొత్త పాఠం నేర్పుతుంది.

→ యోగం (సాధన, శ్రద్ధ) వలన నిత్యమైన యోగ్యత కలుగుతుంది.

→ జగత్తు అంతా దైవకృప వల్లే నిలుస్తుంది.

→ నమ్మకంతో పలికిన మాటే అంతరాంతర సంతృప్తిని పంచుతుంది.

****

80.ఉ.

భగ్గుణ మండుకళ్లుగల భాద్యత భీముడు ధైర్యమవ్వగన్ 

సిగ్గన జూదమాడుపని శీఘ్రము ధర్మజ తప్పు కాదుగన్ 

భగ్గుణ మంటలార్పగల పాసుపతాస్త్రము వేయ పార్ధు డున్ 

ముగ్గురు పంచపాండవులు మూడు జగమ్ముల వన్నెకెక్కరే

🌺 సరళ భవము

→ కోపాగ్నిలాంటి కళ్లున్న భీముడు ధైర్యానికి ప్రతీక.

→ ధర్మరాజు జూదం ఆడటం ఒక దౌర్భల్యం; అది ధర్మపథానికి విరుద్ధం.

→ అర్జునుడు పాశుపతాస్త్రంలాంటి దివ్యాయుధంతో శత్రువులను జయించగల శక్తి గలవాడు.

→ ఈ పాండవులు (ముఖ్యంగా ముగ్గురు మహావీరులు) మూడు లోకాలకూ కీర్తి తెచ్చారు.

🌼

081.: చం.

పలుకుల మాయ మర్మమదిపాఠ్యము తీరుగనెంచ బుద్ధిగన్ 

నిలకడనెల్లచెప్పగలనిత్యము సత్యశుభంబుమాటగన్ 

సలపరితత్వసజ్జనులసంగతినెంచవిధానపరంబు గాకడున్ 

సులభముగానె యర్థమగు సూరన రాఘవ పాండవీయమే

 పూరణ విశ్లేషణ

– పదాల మాయ, అంతర్లీన భావం గ్రహించడానికి చిత్తశుద్ధి, వివేకబుద్ధి కావాలి.

– స్థిరచిత్తంతో చెప్పిన మాటే సత్యమూ, శుభమూ అవుతుంది.

– సజ్జనసంగతి, తత్వవిమర్శ లేకపోతే లోతైన గ్రంథార్థం గ్రహించలేం.

– పైపైకి సులభమై కనిపించినా, లోతైన ద్వ్యర్థరచన గనుక అది గంభీరమైనది.

[26/02, 06:41] Mallapragada Ramakrishna: 082.నేటి న్యస్తాక్షరి*

*సూ  ర్య చం  ద్ర*

తే. గీ.

సూత్ర దారుల లీలలచూపు మా య 

ర్యతలు ఒకరికొకరనక యానతిగను 

చoపక చెలిమి గలిగియే చిత్త ముంచ 

ద్రవము కాంతినీడ మనసు రమ్యతగను 

పద్య విశ్లేషణ

– సృష్టిలో నడిచే కార్యాల వెనుక ఉన్న ఆ దృశ్యరహిత నియంత్రణ (సూత్రధారుల లీలా) మాయామయం.

– పరస్పర గౌరవం, అనుకూలత లేకపోతే సంబంధాలు నిలవవు.

– చంపక పుష్పంలా మృదువైన స్నేహం మనసులో నిలవాలి.

– ద్రవమై మృదువైన హృదయం, కాంతి-నీడల సమతుల్యతలోనే రమ్యత పొందుతుంది.

083.[26/02, 07:05] Mallapragada Ramakrishna: విలువ లేని మాటకి మౌనం మంచిది. విలువ ఇవ్వని మనిషికి దూరం మంచిది

పై మంచిమాటకు చక్కని  పద్యం రాయండి.  **

మ. కో.

మాటపట్టును గాంచలేకయు మౌన మార్గము తప్పదే

మాటదగ్గర జారగుండగ మంచి యన్నది మేలుగన్

మాట మోహము దాహమవ్వగ మానసంబుగ నేస్తమున్

మాటణమ్మకముంచలేనిచొ

మచ్చ తప్పదు జీవిగన్

భావము

విలువలేని మాటలతో వాదించలేకపోతే మౌనం మంచిది.

మాట వద్ద జారిపోతే మంచిదనిపించినదీ చెడుగా మారుతుంది.

మాటల మీద మోహం పెరిగి హృదయాన్ని దహించితే స్నేహం కూడా నశిస్తుంది.

మాటను నమ్మకంగా నిలబెట్టలేకపోతే జీవితం మీద మచ్చ తప్పదు.

084.[26/02, 10:04] Mallapragada Ramakrishna: దత్తపది *వల బల జల కుల*

దత్తపది పూరణ.. నా ప్రయత్నం 

తరళము 

వలయు కామ్యము గమ్యమాయగనే వయస్సు సమర్ధతన్ 

బల మనోకళలే నిజాలమయం ప్రణత్వ సుఖంబుగన్ 

జలసుధాపరదాహమౌవిధిగాజనాల జపంబుగన్ 

కులమనేది సకుంపటేయగుటన్ గుణాన వినమ్రతన్ 

భావము 

– మనసు కోరిన లక్ష్యం గమ్యంగా మారాలంటే వయస్సుకన్నా సమర్థత ముఖ్యము.

– నిజమైన బలం శరీరబలం కాదు; మనోబలం, కళా నైపుణ్యం. అవే జీవనసౌఖ్యానికి కారణం.

– దాహం తీర్చేది జలం; అలాగే జనులు జపించే సత్సంగం, సద్భావం మనసుదాహాన్ని తీర్చుతుంది.

– కులం గర్వకారణం కాదు; గుణమే గొప్పది. వినమ్రతే అసలైన వంశపారంపర్యం.

*గమ్యానికి వల అవసరం, జీవనానికి బల అవసరం, హృదయానికి జల అవసరం, గౌరవానికి గుణమే కులం.*

085.[26/02, 10:15] Mallapragada Ramakrishna: కనుమీ నీ నగుమోము మేల్సిరికి లక్ష్యం బౌటకున్ ల

జ్జెనెట్టగ మున్మున్న మునింగి కొండచరిబాటం జారె రేరేడటం 

చనుమోదించుట బద్మినీపతి నిజుస్య స్మేర దృష్టి ప్రసా 

ర నవోల్లాసిత హ్రీణయై తెలిపెడిన్, రామా! జగన్మోహనా!!

భావము

ఓ రామా! జగన్మోహనా!

నీ సుందరమైన నవ్వు మొహం కనబడగానే, మేలైన లక్ష్యమంతా మరచిపోతున్నాను.

లజ్జతో నిండిన హృదయం ముందుకు సాగలేక, కొండచరియ బాటలో జారిపడినట్టుగా తడబడుతోంది.

పద్మినీపతి (విష్ణుమూర్తి)యైన నీ స్మిత దృష్టి ప్రసాదం ఒకసారి పడగానే, నా మనసు పరవశించిపోతుంది.

ఆ నవ్వు చూపు వల్ల హృదయం ఉల్లాసంతో నిండిపోతూ, సిగ్గు–ఆనందాల మేళవింపుగా నా భావాన్ని వ్యక్తపరుస్తోంది.

086.[26/02, 10:31] Mallapragada Ramakrishna: మ.

సమరoబౌమది నీదుమౌముకళగన్ సమ్మోహనంక్రాంతిగన్ 

మమదేహంబును య ర్పనంబగుటయిన్ మాధుర్య సేవేమదీ 

సముఖంబున్గతి బద్మిణీపతి దిశాస్మేర స్వరా దృష్టిగన్ 

గమనoబున్ స్థితి నీ దయాఋణముగన్ రామా జగన్మోహనా 

భావం 

ఓ రామా! జగన్మోహనా!

నీ సమరభూమి (ధర్మరంగం) అంతా నీ మహిమామయ కాంతితో సమ్మోహనమై వెలుగుతోంది.

నా దేహమంతటినీ నీకర్పణంగా సమర్పించుటే నాకు మాధుర్యసేవ.

పద్మినీపతివంటి నీ స్మేర స్వరూప దృష్టి ముందున్న దిశను ప్రసన్నంగా చూపుతోంది.

నా గమనం, నా స్థితి అన్నీ నీ దయా ఋణమే. నేను ఉన్నదంతా నీ కరుణప్రసాదమే.

***

గారూ 🙏🌸[27/02, 07:14] Mallapragada Ramakrishna: నేటి అంశం:  *సమస్యా పూరణ*

నేటి పూరణ సమస్య
మాట తప్పిన వారలే మంచివారు*
*
తే. గీ.
మనసులో మాయ పలుకుగా మమత జూప
అవసరం వెంట నిజమైన అక్కరొచ్చు
నమ్మకం చుట్టు మేఘాలు నటన జూప
మాట తప్పిన వారలే మంచివారు*
సరళ భావం:
ఈ లోకంలో కొందరు మనసులో మాయ ఉంచి, మాటల్లో మమత చూపుతారు.
అవసరం వచ్చినప్పుడు మాత్రమే అక్కర చూపుతారు.
నమ్మకాన్ని చుట్టూ మేఘాల్లా కమ్మి, నటనతో మోసం చేస్తారు.
అటువంటి కాలంలో మాట తప్పిన వారినే “మంచివారు” అని చెప్పాల్సిన పరిస్థితి వస్తోంది — అనే వ్యంగ్యం.
****
[27/02, 07:40] Mallapragada Ramakrishna: 🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏
శ్రీ గురుభ్యోనమః 🙏తెలుగుపై ఆసక్తి యున్న ప్రతి ఒక్కరూ వ్రాయగలరని కోరు చున్నాను.
ప్రాంజలి ప్రభ..ఇచ్ఛా.. చందస్సు
- 27/2
పాదాది.. న్యస్తాక్షరి.. కో,మ, లాం, గీ

🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏

కోప తాప జప గులుకు కొంగు తిప్ప
మగువ మోము మాయలు జేర మదన తోడు
లంఛన మయినా కధగాను లగ్న మవ్వ
గీత మాదిరి యుద్ధము గెల్పు తీరు

1️⃣ శృంగారార్థం
కోపతాప జపగులకున్ కొంగు తిప్పి
– ప్రియురాలి అలకను కొంగు తిప్పి శాంతపరచడం.
మగువ మోము మాయలతో మదనున్ జేరి
– సౌందర్యమూ మాయమూ కలిసి ప్రేమను రగిలించడం.
లాంఛనమై కథగానున్ లగ్నమై యుండి
– ప్రేమకథగా మారిన జీవితం.
గీతమాదిరి తాకిడితో గెల్పు తీరు
– బలవంతం కాదు, మృదుత్వమే గెలుపు.
2️⃣ గృహజీవనార్థం
– కోపాలు సహజం. వాటిని తిప్పి పెట్టగల గుణమే దాంపత్య బలం.
– మాయమాటలు కాదు, మమతతోనే బంధం నిలుస్తుంది.
– లాంఛనం = వివాహబంధం.
– గీతలా తాకే మాటే గెలుపు, గట్టిగా తాకే మాట కాదు.
3️⃣ ఆధ్యాత్మికార్థం
– కోపతాపాలు = అంతర్మలినాలు.
– మగువ మోము = ప్రకృతి / మాయ.
– మదనుడు = మనసు.
– లాంఛనం = కర్మబంధం.
– గీత తాకిడి = గీతా బోధలా మృదువైన జ్ఞానస్పర్శ.
4️⃣ నైతికార్థం
– కోపాన్ని జయించేవాడే గెలుస్తాడు.
– మాయలో పడితే బంధం కథగానే మిగులుతుంది.
– గెలుపు శబ్దంతో కాదు, సంయమంతో.
[27/02, 08:19] Mallapragada Ramakrishna: పూరణ
దత్తపది:
క్రికెట్టు,వాలీబాలు,టెన్నిసు,పోలో.

శార్థులo
(వాలీ బాలు )నిగాను యెంచకమదీ రామం జపంగామరీ
జాలీజూపక ఛ(క్రి కెట్టు)కధల్ జాడ్యoబు తోడ్పాటుగన్
గాలీ వీచు(టెన్ని సు)గ్రతియగుటన్ గమ్యంబు యుద్ధంబుగన్
మేలేనన్నది కాల మాయలుగనున్ మిధ్యాయె (పోలో) యగున్
[27/02, 11:02] Mallapragada Ramakrishna: మాత్రా బద్ధం*

ఈనాడు భూమి తల భగ్గుణ భగ్గుణ మండు కాలమా
ఈనాడు మోహ మది వీధిన సిగ్గును చూచు మౌనమా
ఈనాడు విద్య నిధి వంచన మార్గము దోచు ధర్మమా
ఆనాటి రోజులిక రావిక రావిక రావు మిత్రమా

ఈనాడు న్యాయమన భాగ్యము బంధముయేది నిశ్ర మా
ఈనాడు సత్యమది సాక్షిగ గొప్పగ నుండ శూన్యమా
ఈనాడు స్నేహమది స్వార్థముకాలము న సాగు నేరమా
ఆనాటి సౌహృదము రావిక రావిక రావు మిత్రమా ॥

ఈనాడు ధర్మపథ ధూళిగ కమ్మిన దేహము తాప దారిమా
ఈనాడు జ్ఞానమది కాంతులభావము లేని గ్రాహ్యమా
ఈనాడు మానవత మౌనము మోసము గాను యోగమా
ఆనాటి మాధుర్యము రావిక రావిక రావు మిత్రమా ॥

ఈ మాయ మౌనమగు మంచిగ వంచన మధ్య మింగకా
ఈ మాయ సత్య పథ యి చ్చయు బాటన బత్క సాగకా
ఈ మాయ మాటలను తప్పుగ తెల్పుచు మంచి నొప్పకా
ఆనాటి మాటకథ రావిక రావిక రావు మిత్రమా
[27/02, 11:31] Mallapragada Ramakrishna: చెక్కులు నొక్కదిక్కవక చిక్కక దక్కక చిత్తమందునే
తక్కెడి నొక్కపక్కగను దక్కక కక్కని నొక్కు చిక్కులే
పెక్కగు బక్క చిక్కు గతి పిక్కలు నొక్కులు గాను మెక్కుగా
మిక్కిలి రొక్కమై మనిషి మెక్కిన చిక్కులు భూషనంబులే
[27/02, 12:53] Mallapragada Ramakrishna: కం.
విధమున  తీర్చా మనసే
పదమే యానాందమివ్వ పలుకుల్ మేలున్
సుధలే ముదమిచ్చుగతీ
పదిలంబగు గమనమౌను పాఠ్యము తీరున్
🌺 సరళ భావం
మనసే బాధను తీర్చగలదు.
మంచి మాటలు ఆనందాన్ని ఇస్తాయి.
సుధలాంటివి అయిన మధుర వాక్యాలు మనసుకు ముదం ఇస్తాయి.
అలా చెప్పిన పాఠ్యం, బోధ — జీవిత గమనాన్ని పదిలంగా, సుస్థిరంగా మార్చుతుంది.
🌿
[27/02, 13:29] Mallapragada Ramakrishna: అంగవైభవంబు జూడ ఆశ పుట్ట గల్గగన్
రంగ మాయ మోహ రాటు దేలు తీరుగన్
ఖంగు తినక రతన వేణి కాల మందు వేడుకన్
సంగ తేది యన్న రమణి సమయ మురిప మేలుగన్
[27/02, 13:54] Sridevi Mallapragada: అంతు చిక్కని మగువల యాట విడుపు
గాన మోహ మలుపుదాహ గరుణ తోడ
రమణి పిలుపులన్నీవిధి రమ్యతగను
ముదము గాగమ్య వయ్యారి మురిప మేల
[27/02, 15:02] Mallapragada Ramakrishna: *బాధ - భాగస్వామ్యం*

తే గీ
​గుండె బరువు యెవరి వల్ల గుట్టు తెలుపు
మనసు చెరువు తెలుపలేని మాయ బ్రతుకు
పుట్టదే అరువు యనాది పుడమి నోర్పు
తీరదు కరువు స్వార్ధము తెలుపు నీడ
🌺 సరళ భావం – బాధ భాగస్వామ్యం
గుండె బరువు ఎవరి వల్ల వచ్చిందో చెప్పడం కష్టం.
మనసు ఒక చెరువులాంటిది — లోతులో ఉన్న మాయలు బయటపడవు.
ఈ భూమిపై జన్మించడం అరువుకాదు — అది సహజం;
కానీ స్వార్థం అనే నీడ ఉండగా బాధ అనే కరువు ఎప్పటికీ తీరదు.
🌿
[27/02, 15:13] Mallapragada Ramakrishna: దత్త పది.. జాన, బెత్త, మూర, బార
నాలికయు (బెత్త)నే పని నమ్మ నరక
నిలకడగ పద్మ(జా న)మ్మ నీడ జలుబు
గుణ మధన(మూ ర)కరకా గుర్తు లగుట
పూజ్య జాన మూరల బార పుడమి కొలత
🌺 సరళ భావం
నాలుక కొన్నిసార్లు బెత్తలా పనిచేస్తుంది —
నమ్మకాన్ని గాయపరచగలదు, నరకంలా బాధ పెట్టగలదు.
నిలకడగా ఉండే పద్మజ (లక్ష్మి) వంటి నీడ కూడా
జలుబులా తాత్కాలికమే.
గుణాలను మథించకపోతే
అవి గుర్తింపుకే రాకపోవచ్చు.
జాన, మూర, బార వంటి కొలతలతో
పుడమిని కొలిచినట్లు
మనుష్యుల విలువలను కూడా కొలవడం జరుగుతోంది.
🌿

(001 ) పాదాది  న్యస్తాక్షరి..  వ, న, మా, లి   

తే. గీ.

వలపు వయ్యారి విరహము వరద పొంగు

నయన మేకథ మలుపుగా నమ్మ రంగు 

మార్గ భవితమే జీవిత మలుపు తీరు 

లిప్త మగుతీరు వరిసాగు నియమ తృప్తి        

తే. గీ.

వగవు చుంటినారోగ్యము బాగులేక 

ననవరతము నీ నామమే నాదు మదిన 

మానక తలచు కావుము మదన హారి 

లిప్త కాలము కనిపించు లీల గాను

ఆ.వె.

వ రద! భక్తసులభ! ఫాలనేత్ర! మహేశ!

న భవ! నీలకంఠ! నాగభూష!

మా నసమున నిలుమ మలహర! శంకర!

లి బ్బిదొరచెలి! నిను బ్రీతి గొలుతు

రోజు కొంత  ఛందస్సు

(౦౦౧) III IUI IUU  ( న. జ. య.)  

 వినయ వినోద విషాధం:: క్షణము సుఖంబు క్షమత్వం 

తృణము తుషార భయానం :: ఋణము విధాన భయాత్త్వం 

   002 } UUU UII UUI  ( మ .భ. త .)

కాలంబున్ నిత్యము దారౌను :: వేలంబున్ సత్యము తీరౌను

మూలంబున్ ముఖ్యము మేలౌను:: రేలంబున్ ముత్యము మాలౌను 

(003 } IIU UIU UU  (స .. ర ..గ గ .)              

మనసే మందిరం బౌనే :: తనువే తాపమౌ తీరే

గుణమే సుందరంగానే ::  అనువే ప్రాభవం మేలే