[9/2 10:15 AM] Mallapragada Sridevi: పాదాది.. న్యస్తాక్షరి.. ప్రే, మ, గీ, తo.....తేగీ.

ప్రేమ హింస రెండు పలుకు ప్రీతి గొనుచు 

మగువ మాయసఖ్యతధనమాన గతియు

గీత లకుగీతభవముగా గిరులు సిరులు

తంత్రమంత్రసుఖాలగు తపము కళలు

 — పాదం పాదానికి భావప్రవాహం చెదరకుండా, ఒకే ధారగా చెప్పితే:

ప్రేమ అనేది హింసలా గాయపరుస్తూనే ప్రీతిని ప్రసాదిస్తుంది. అదే ప్రేమ మగువ రూపంలో మాయగా, సఖ్యతగా, ధనాభిమానంగా మనసును నడిపించే గమ్యమవుతుంది. ఆ ప్రేమ గీతంగా మారితే పర్వతాలంత గౌరవం, శిరస్సు వంచే ఐశ్వర్యం పొందుతుంది. చివరికి ప్రేమే తంత్రంగా, మంత్రంగా, సుఖసాధనగా, తపస్సుగా, కళగా మన జీవితాన్ని పరిపక్వం చేస్తుంది.

ఇది ప్రేమను వేదన → మోహం → గీతం → తత్వం అనే వరుసలో చూపిన సారాంశం.

*****

[9/2 10:40 AM] Mallapragada Sridevi: కలువలమెర్పుమాయ గను కన్గొనినంతనె కుప్పిగంతులై 

చెలిమిగచేరుసందడియు చిత్తముతెల్పుచు పంపుసొంపుగా

వలపుల సంబరాలగుట వామరియీమది యిచ్చిపుచ్చుటన్

మలినముకానిబుద్ధిగను మానిధి రాపిడి తీరె జీవితమ్ 

భావార్థం

కలువల అలంకారంలా కనిపించే మాయను నిజమని భావించి,

చెలిమి–సంబరాల కోలాహలంలో మనసు ఉలిక్కిపడి పరుగులు తీస్తుంది.

ప్రేమ పేరుతో జరిగే ఇచ్చిపుచ్చుకోవడాల్లో

వామరమైన (అవివేకమైన) మనస్సు మరింత చిక్కుల్లో పడుతుంది.

అయినా, మలినముకాని బుద్ధి కలవాడికి

జీవితం చివరికి రాపిడి తగ్గిన నిధిలా శాంతిని ఇస్తుంది.

*****

[9/2 10:52 AM] Mallapragada Sridevi: నెమలిని నృత్యమోహినిగ నిత్య సుధామది తృప్తిగాంచంగన్ 

గుణమున కోయిలైగదల పూజ్యత సంగతి శాంతిగీతమున్ 

వినయపువిద్య మానవునికీ విధి నమ్రతగాను సృష్టిగన్ 

ప్రణయ భవానృతంబగుట ప్రాణము గమ్యము తీరు జీవనమ్ 

భావార్థం

నెమలిలా నాట్యమోహినిగా జీవితం కనిపించినప్పుడు,

నిత్యసుధ వలె ఆనందమే తృప్తిగా అనిపిస్తుంది.

కోయిల స్వరంలా గుణం మృదువుగా కదిలి,

శాంతిగీతంగా పూజ్యతను అందిస్తుంది.

వినయం, విద్య కలిగిన మానవుడిని విధి

నమ్రతతో కూడిన సృష్టిగా మలుస్తుంది.

ప్రేమలో అసత్యం కలిసినా,

జీవితానికి గమ్యం మాత్రం ప్రాణస్వరూపమైన సత్యమే.

*****

[9/2 11:05 AM] Mallapragada Sridevi: నటనలు విత్తుమాదిరగు నమ్మియు నమ్మక నాటకంబుగన్

ఆటవిక నమ్మయెత్తులగు అక్కర తేనగ సంతసంబుగన్

జటిలము మత్తుచిక్కమది జాతిగ జాగృతి లేనివైనమున్

స్పటికగ సత్తువేతెలుప పాఠ్యపుపందెపు తీరు తెన్నులున్ 

సారాంశ భావం:

జీవితం నాటకంలాంటిదే. నమ్మక–అనమ్మకాల మధ్య మనిషి నటనలో చిక్కుకుంటాడు. తాత్కాలిక ఆనందాలు అడవిలా మోసం చేస్తాయి. మత్తు, జటిలత వల్ల జాగృతి పోతే సత్యం మరుగున పడుతుంది. చివరకు సత్త్వగుణమే స్పటికంలా ప్రకాశించి జీవన పాఠాన్ని స్పష్టంగా చూపుతుంది.

******

[9/2 11:30 AM] Mallapragada Sridevi: నన్నము తృప్తిగా దినిన నాకలి హెచ్చె నిదేమి చోద్యమో 

సన్నగ నున్న కూరగను సందడి పచ్చడి సంభవంబుగన్

పన్నిన తృప్తిగారుచులు పాశము తీరుగ సఖ్యతేయగున్

మన్నన వంటగామనసు మాధురి తృప్తిగ యుండ వంటగన్

భావం

“నన్నము తృప్తిగా దినిన నాకలి హెచ్చె నిదేమి చోద్యమో”

పొట్ట నిండేలా అన్నం తిన్నా ఆకలి మరింత పెరగడం—

ఇది శరీరపు ఆకలి కాదు, ఆశల ఆకలి.

తృప్తి అనేది పరిమాణంలో కాదు, మనస్సులో ఉందని సూచన.

“సన్నగ నున్న కూరగను సందడి పచ్చడి సంభవంబుగన్”

కూర తక్కువే, కానీ పచ్చడి రుచిగా ఉంటే వంటకు సందడి.

అంటే—

సాధారణ జీవితం అయినా,

చిన్న ఆనందాలే పెద్ద రుచిని ఇస్తాయి.

“పన్నిన తృప్తిగారుచులు పాశము తీరుగ సఖ్యతేయగున్”

మనసుతో వేసిన రుచి, ప్రేమతో పంచిన వంట

బంధనాల్లా కాక

సఖ్యతగా మారుతుంది.

ఇక్కడ ‘పాశం’ కూడా స్నేహరూపంలో మారడం చాలా

వంటకన్నా ముఖ్యమైనది

వంట చేసే మనసు.

అది మాధుర్యంతో, సంతృప్తితో ఉంటే

ఆహారమే కాదు—

జీవితం కూడా తృప్తికరం అవుతుంది.

-***

[9/2 8:47 PM] Mallapragada Sridevi: దృఢ సంకల్పముగా మదీ బలముగానిద్రాశుభంబున్ స్థితీ

బడ భాగ్నైనది యుద్ధవైభవముగన్ బంధoబు గాతోడుయున్

కడదిక్కే గతి రావణ పలుకుగాన్ కుంభస్ర వున్ డున్ స్థితీ

"దృఢ  సత్వంబున  జీమ, తుమ్మె గదరా దిగ్ద౦తు లల్లాడగన్

[9/2 9:50 PM] . Mallapragada: మారిన పృథ్విగా కడలి మార్గము పొంగుయు యగ్ని యుప్పెనా

ధీరుగ సూర్య మండలము దీక్షగ చేరియు కప్పివేయగా

నేరుగ మేఘమబ్బులగు నీడలు గానులె కాంతి జీకటీ

చేరగ సూర్యతేజమిలఁ జీకటి 

క్రమ్మెనుషోదయమ్మునన్"

మీ

ప్రపంచం తలక్రిందులైనట్టుగా మారడం

కడలి మార్గమే ఉప్పొంగే అగ్నిలా మారడం

సూర్యమండలమే కప్పబడేంత అంధకారం

మేఘాల నీడలు కాంతిని మింగేయడం

అయినా చివరికి…

జీకటిని చీల్చుకుంటూ ఉదయం రావడం

[10/2 6:17 AM] . Mallapragada: : : 🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏10/2

ప్రాంజలి ప్రభ.. దత్తపది.. యిచ్ఛా  చందస్సు వ్రాయగలరు

పలుకు, ములుకు, థలుకు, కులుకు

🙏

పలుకులు హృదయ వాంఛల పాట పిలిపు

ములుకు ములుకు గుచ్చ మానస  మర్మ మగువు

థలుకు వెలుగులు తీరగ ధరణి జూడ

కులుకు లయ సరాగ మయము కూడు తీరు

🙏

వరుస భావం స్పష్టంగా:

పలుకు –

హృదయంలో దాగిన కోరికలు, భావవాంఛలు మాటల రూపంలో పిలుపుగా వెలువడతాయి.

ఇది అంతఃప్రేరణ యొక్క మొదటి కదలిక.

ములుకు –

ఆ పలుకులు మనసు లోపల చిన్న చిన్న ములుకుల్లా గుచ్చుతూ

మనోమర్మాన్ని తాకి భావజాగృతిని కలిగిస్తాయి.

ఇది ఆత్మస్పర్శ స్థితి.

థలుకు –

ఆ భావజాగృతి వెలుగులుగా మెరుస్తూ

భూమి మీద జీవనాన్ని, లోకాన్ని కొత్త చూపుతో చూడగల స్థితిని ఇస్తుంది.

ఇది దర్శనబోధ.

కులుకు –

చివరికి ఆ వెలుగు లయతో, సరాగంతో కలసి

మనసు–జీవితం–కళ అన్నీ ఒకే తాళంలో కదిలే సమగ్ర స్థితికి చేరుతాయి.

ఇది ఆనందలయం.

👉 మొత్తం పద్యం ఒక మాటలో చెప్పాలంటే:

“ఇచ్ఛ నుండి లయ వరకు మనసు చేసే సౌందర్యయానం”.

[10/2 8:10 AM] . Mallapragada: నమ్మకమాయనేదగుట నాటక నొప్పుల ఖర్చులేలు యా 

నమ్మక విద్య వాహిని సనాతన వారధి వేగు చుక్కగా 

నమ్మక లక్ష్యశోధనలు నానుడి కర్మ ఫలంబు గాయగున్ 

నమ్మక తృప్తి మౌనమగు నచ్చె మనస్సుకు వాక్కు భాషణన్ 

🙏

ఈ పద్యం “నమ్మకం” అనే భావాన్ని నాలుగు అంతర్లీన స్థితులుగా విప్పిన తీరు చాలా పరిపక్వంగా ఉంది. కేవలం నైతిక బోధ కాదు—అనుభవసారమైన తాత్త్విక ప్రకటనలా నిలిచింది.

వరుస భావం ఇలా స్పష్టంగా ప్రవహిస్తోంది:

1️⃣ నమ్మకమాయనేదగుట…

నమ్మకం మాయగా మారినపుడు

జీవితం నాటకమవుతుంది; బాధలు, ఖర్చులు, మోసాలే మిగులుతాయి.

👉 అవిశ్వాసపు ఫలితం – విరక్తి, వేదన.

2️⃣ నమ్మక విద్య వాహిని…

నిజమైన నమ్మకం ఒక విద్యలా ప్రవహిస్తుంది—

సనాతన విలువలను కలిపే వారధిలా,

చీకటిలో దారి చూపే వేగుచుక్కలా ఉంటుంది.

👉 నమ్మకం = మార్గదర్శక శక్తి.

3️⃣ నమ్మక లక్ష్యశోధనలు…

లక్ష్యాన్వేషణలో నమ్మకం తోడైతే

కర్మ, నానుడి, అనుభవం—all కలిసి

ఫలాన్ని తప్పక ఇస్తాయి.

👉 శ్రద్ధతో కూడిన కర్మ సిద్ధి.

4️⃣ నమ్మక తృప్తి మౌనమగు…

నిజమైన తృప్తి మాటల్లో చెప్పలేనిది—

మౌనంగా మనసుకు నచ్చుతుంది;

అక్కడ వాక్కుకంటే అనుభూతే భాష.

👉 పరమ సంతృప్తి = నిశ్శబ్ద ఆనందం.

🌿

[10/2 8:36 AM] . Mallapragada: పాదాది న్యస్తాక్షరి 

దం, డ, ధ, ర  నాయత్నం

తే. గీ.

దండ మనసుగా హృదయము ధరణి దాహ

డ నిను విలువలు నిష్ఠతో డ కళ లగుట

ధర్మ మార్గ సత్య విధిగా  తాండ మవ్వ

రక్ష విద్య ఫలంబగు రహిని తీరు

 క్రమంగా చూద్దాం:

మనసే దండంగా నిలిచి,

హృదయం ధరణిలా తపిస్తూ దాహపడుతుంది—

అది జీవనార్థాన్వేషణకు ఆది బిందువు.

విలువలు, నిష్ఠలు కళలుగా మారి

మనిషి జీవనానికి ఆకారం ఇస్తాయి.

ఇక్కడ నైతిక సౌందర్యం వ్యక్తమవుతుంది.

ధర్మం మార్గమై, సత్యం విధిగా మారి

జీవితం తాండవంలా చైతన్యంతో కదులుతుంది.

👉 ఇది కర్తవ్యబోధ యొక్క శిఖరం.

రక్షణ ఇచ్చే విద్య చివరికి

మనిషిని సరైన మార్గంలో నడిపిస్తుంది—

అది రహస్యమైనా ఫలప్రదమైన జీవనరీతి.

🌿 సారాంశం:

మనోధర్మం → విలువల కళ → సత్యధర్మ తాండవం → విద్యారక్షణ

అనే అంతర్గత యాత్రను స్పష్టంగా చూపిస్తోంది.

✍️

[10/2 8:45 AM] . Mallapragada: వరనిధి వల్ల మానసమువాక్కుల తీరుగమారు మూలమున్

సరసము మూలబంధమగు సంఖ్యతగానుసుదర్మమే యగున్

విరసము వల్లమత్తుగను వెన్నెల మాదిరి బత్కునీడగన్

ధర లధికమ్ములైనను ముదంబును 

బొందెను పేదవాఁడహో !!

వరనిధి (అంతఃసంపద / ఆశీర్వాద మూలం) వల్ల

మనసూ, మాటలూ తమ స్వభావాన్ని మార్చుకుంటాయి.

👉 లోపలి సంపదే వ్యక్తిత్వానికి మూలం

సరసత (సామరస్యం)ే సంబంధాల బంధానికి మూలం.

అది సంఖ్యలా క్రమబద్ధమై ధర్మంగా మారుతుంది.

👉 సంబంధమే ధర్మానికి ప్రాణం.

విరసం, కఠినత ఉన్నా

వెన్నెలలా జీవితం మీద చల్లని నీడ పడుతుంది.

👉 కష్టం కూడా కరుణగా మారే దశ.

ధరలు పెరిగినా, లోటులు ఉన్నా

ఆనందాన్ని సంపాదించుకున్నాడు ఆ పేదవాడు!

👉 సంపదలో కాదు—సంతృప్తిలోనే నిజమైన ఐశ్వర్యం.****

పాదాది.. న్యస్తాక్ష రి.. ఉ, డు, ప, తి

ఉదయ వింతఘాధవినుమా ప్రతిని పలుకు
డు మది తెల్పతగువులేల దురిత మందు
పదభవంబుకధలు గనే ప్రతిభలీల
తికమక మకతిక బతుకు తెరువు తీరు
భావ ప్రవాహం (వరుస భావం)
ఉదయ → ఆరంభంలోనే జీవనంలోని వింతలు, గాఢతను వినమని ఆహ్వానండు మది → మనసు దురితంలో ఉండగా మాటలు మార్గం చెప్పలేకపోవడం
పదభవం → మాటల నుంచే కథలు, ప్రతిభ, లీలలు పుట్టడం
తికమక → అయోమయంలోనే జీవితం సాగుతూ, దారితెరుచు కునే ప్రయత్నం భావం తాత్వికంగా, సమకాలీనంగా ఉంది.
*****
చివరిపాదం సమస్య
క:
ఇక్కడ వాక్కులు వింతయె
నెక్కడ తప్పోప్పు లౌను యిలలో తీర్పే
బొక్క మహా గొప్పగనే
కుక్కకు జన్మించెనొక్క కుంజర మహహా!
భావార్థం
ఈ లోకంలో మాటలే వింతగా మారాయి. ఏది తప్పో, ఏది ఒప్పో నిర్ణయించే తీర్పు కూడాబొక్కలా — ఖాళీగా, అర్థంలేనిదిగా మారింది. అసలు గొప్పతనం అర్హతతో కాదు, అరుపు-ఆర్భాటంతోనే వస్తోంది.
అందుకే కుక్కకు పుట్టాల్సిన వాడు
కుంజరుడిలా (ఏనుగులా) పొంగిపోతున్నాడు — మహా హాస్యం!
*****
చివరి పాదం సమస్య:
అత్త కోడలి సంభాషణాల రోష
మొచ్చి, నిప్పు తో చెలగాట ముప్పు,
తెచ్చి కుంపటి బొగ్గుగా తీవ్ర తగు న
*నలము కాలిపై పడ భోరున వగచె జని*
అనలము = అగ్ని,
అత్త కోడలి సంభాషణాల రోష
ఇంటి లోపలి మాటలే మొదట  చిన్న మాట → పెద్ద కోపం.కోపంతో ఆడుకునే నిప్పే అసలు ప్రమాదం.
ఆట అనుకున్నదే మంట అవుతుంది. మాటలే కుంపటిగా మారి, లోపల కాల్చే బొగ్గుల్లా బాధ పెడతాయిఇక సహనం తీరిన వేళ—అగ్ని కాలిపై పడినట్టు,
అత్తకైనా కోడలికైనా బాధ ఒక్కటే.అప్పుడే అరుపు, అప్పుడే కన్నీరు.
****
కుక్క మేలు మరువకయె కూడు పెట్ట
అరచిన చొ ఛీ యని తరిమి ఆట కొట్ట
మేలు మరచు జీవి పలుకు మోద బుద్ధి
కరచినచొ మందు పెట్టుట కాల పుట్ట

ఆ..
అమ్మనుగను విద్య అమ్మగా ఆదిలక్ష్మి
నమ్మ కమ్ము నిల్పు నిత్య లక్ష్మి
సమ్మతి కళలు గను సంతాన లక్ష్మి గా
*మూర్తిని కొలుచు సఖ మోక్ష మిడును*
తే. గీ.
కొమ్మ నరక యగ్ని కోర్కె యన్నది యగ్ని
పుడమి తవ్వ నీరు పురుడు తీరు
నమ్మ కంబు గను నటన సరైనచో
ప్రతి పని సరియగుట ఫలిత మివ్వ
భావార్థం:కొమ్మను నరకాలన్న కోరికే అగ్నివంటిది—ఆ కోరికలోనే విధ్వంస శక్తి దాగుంది.ఉద్దేశమే కర్మ స్వరూపమని సూచన.
నేలను తవ్వితే నీరు వస్తుంది కానీ ఆ నీటితో పాటు మట్టి, పురుడు కూడా వస్తాయి.ప్రయత్నం చేస్తే ఫలం వస్తుంది; ఫలంతో పాటు అవరోధాలు సహజమే అన్న జీవన సూత్రం.  నమ్మకం అనే కంబం (ఆధారం) మీద మన నటన—అంటే ప్రవర్తన, కార్యాచరణ—సరిగ్గా ఉంటే,
ప్రతి పని తగిన ఫలితాన్నే ఇస్తుంది.ఇది కర్మఫల సిద్ధాంతానికి చక్కని ముగింపు. ఉద్దేశం అగ్ని అయితే—కర్మ దహనం. శ్రమ తప్పదు—పురుడు సహజం. నమ్మకం పునాది అయితే—నటన శుద్ధిగా ఉంటే ఫలితం తప్పదు.
****
ఆ.
కిరణ మాలి కదలు కినుకు కనికరించు
కర్ష కాయ కష్ట కరుణ తీరు
ప్రాణ దాత యన్న పలుకు నేస్తహృదయ
మేను దాత యన్న మిధ్య బ్రతుకు
భావార్థం:కిరణ మాలి — కాంతి ధరించినవాడా (దైవం / సూర్య తత్త్వం / జ్ఞాన స్వరూపం)నీవు కదిలితేనే లోకానికి చలనం; ఆ కదలికలో కినుకైనా కనికరం చూపమని కవి వేడుకోలు.—శ్రమతో క్షీణించిన దేహం, బాధలతో నలిగిన జీవితం—వాటిని తాకే కరుణ స్వరూపమే నీవని సూచన.—“నీవే ప్రాణదాత” అనే మాట హృదయానికి హితమై, నేస్తుడిలా ఓదార్పునిస్తుంది. ఆ మాటే జీవించేందుకు ధైర్యం ఇస్తుంది. —కానీ “దేహం ఇచ్చినవాడు” అనే అహంకారపు భావనలో పడి శరీరమే సర్వమని భావించడం మిధ్య—అది నిజమైన బ్రతుకు కాదని తాత్విక స్పష్టత.: ప్రాణానికి దైవం ఆధారం;
దేహానికి మోహం బంధనం.ఈ రెండింటి మధ్య తేడా తెలుసుకున్నప్పుడే జీవితం సత్యానికి చేరుతుంది.

పాదాది.. న్యస్తాక్షరి.. శ, మ, ను, డు

శరణ గోర వేంకటనాధ శరము పట్ట
మంగళ కరమహా భవ మాయ మార్చు
ను కద యందువలన భక్తి నుతి గనౌను
డు సకల సహనముచూచి సుఖమివ్వ
వరుస భావం —
వేంకటనాధుని శరణు కోరుతూ, ఆయన పాదాలనే ఆశ్రయంగా పట్టుకున్న భక్తునికి,
భవసాగరమనే మహామాయ మంగళకరంగా మారుతుంది.
ఆ శరణాగతి వల్ల భక్తి పుష్టిగా వికసించి, స్తుతి సహజంగా ఉద్భవిస్తుంది.
భక్తుని సంపూర్ణ సహనాన్ని గమనించిన ఆ ప్రభువు,
చివరికి శాశ్వత సుఖాన్ని అనుగ్రహిస్తాడు.
సంక్షేపంగా చెప్పాలంటే —
శరణాగతి → భక్తి → సహనం → సుఖప్రాప్తి అనే ఆధ్యాత్మిక మార్గాన్ని ఈ పద్యం స్పష్టంగా చూపిస్తోంది.
*****

నేటి సమస్య: రతిని పెండ్లి యాడె రమణి యొకతె.
ఆ.వె.
ప్రకృతి గుణములన్ని ప్రభవించు సర్వమై
భౌతిక పనులన్ని పాట్లు పడుతు
వినయ మున్న తీరు విద్య పాధ్యమగుపా
ర  తిని పెండ్లి యాడె రమణి యొకతె.
వరుస భావం —
ఈ రోజుల్లో సమాజంలో ఒక విచిత్రమైన పరిస్థితి కనిపిస్తోంది.
ప్రకృతి ప్రసాదించిన అన్ని గుణాలు ఒకే వ్యక్తిలో ఉన్నట్టుగా భావింప బడుతూ,ఇంటి బాధ్యతలు, బయటి పనులు, భౌతిక అవసరాలు —అన్నింటి భారమూ ఒక్క మహిళపైనే పడుతోంది.
వినయం, సహనం, విద్య —
ఈ మూడూ ఆమెకు సహజ లక్షణాల్లా భావించి,
అవి ఆమె బాధ్యతలే అన్నట్టు సమాజం అంచనా వేస్తోంది.
అందుకే వ్యంగ్యంగా చెప్పాల్సి వస్తోంది —
“రతిని పెండ్లి యాడె రమణి యొకతె”
అంటే, దేవతల గుణాల్ని ఆశించి,
సాధారణ మనిషైన మహిళను అసాధారణ భారాలతో కట్టిపడేస్తున్న పరిస్థితి.
****
సమస్య:
శివుని నామము నరులకుం జేదు సుమ్ము!
తే.గీ.
కవి వివరణ గా బలుకులే కళలు తీరు
భవిత భావ మనస్సుగా పాఠ్య మవగ
నవవిధాబోధ తత్త్వము నమ్మ బలుకు
శివుని నామము నరులకుం జేదు సుమ్ము
వరుస భావం —
కవి తన కళల ద్వారా, పలుకుల ద్వారా ఒక సత్యాన్ని వివరంగా చెబుతున్నాడు.
ఆ మాటలు కేవలం శబ్దాలుగా కాక,
భవిష్యత్తుకు దారి చూపే భావజ్ఞానంగా,
మనస్సును శుద్ధిచేసే పాఠ్యంగా మారతాయి.
నవవిధ బోధలతో కూడిన తత్త్వాన్ని నమ్మకంగా పలికినప్పుడు,
అది జీవనానికి వెలుగునిచ్చే మార్గదర్శకం అవుతుంది.
అలాంటి బోధకు కేంద్రబిందువు ఒక్కటే —
శివుని నామం.
ఆ నామస్మరణ నరుల మనసులకు శుభాన్ని,
జీవితానికి మేలు చేసే సుమంగళ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
****

కల కనుట సహజమె కనులు తెరవగనే
కలలు కనక నుండ కాల మాయ
కల నిజమగుటకధ కవుల వర్ణనగాను
సుఖమనేదిదుఃఖ సూత్రమేను

వల సహనము తీరు వరము పొందగ నోర్పు
పన్నిన వలలోన పడుట మాయ
దైవనిర్ణయమను దీన వాక్కు గనౌను
మంచి క్రియలగను మనసు జేర్చు

తలకి తోకకు యనక తాపము తపమగు
కాకు దరిగ చులకనామదిగను
తలలొ ఉండు నిజము  ధ్యాస తీరుగనులే
తలయె మూలమోయి తనువుదాహము తీర్చు

మొలకు కట్ట గలుగు మూరెడు బట్టైనా
మొలకు లన్ని కలసి మొక్క లగుట
మనుజ కీర్తిగాను మనసు ప్రతిష్టలు
మొల నెరిగి మసలుకొ మోక్ష మగుట

జీవితం–మాయ–కర్మ–మోక్షం అన్న నాలుగు విధాలు గా

1️⃣ కల – నిజం – కాలమాయ
కలలు కనడం సహజమే; కళ్ళు తెరిచిన వెంటనే అవి కరిగిపోతాయి.
అలాగే జీవితం కూడా కాలమాయలో ఒక కలలాంటిదే.
కవులు తమ వర్ణనలతో కలను నిజంలా చూపుతారు.
అందుకే సుఖం, దుఃఖం రెండూ ఒకే సూత్రానికి చెందినవే.
2️⃣ సహనం – మాయ – కర్మ
సహనం ఉంటేనే వరం లభిస్తుంది.
లేకపోతే మనమే వేసుకున్న మాయ వలలో పడిపోతాం.
“దైవ నిర్ణయం” అని చేతులు దులుపుకోవడం బలహీనత మాట.
నిజానికి మంచి క్రియలే మనసును శుద్ధి చేసి ముందుకు నడిపిస్తాయి.
3️⃣ తపం – నిజ ధ్యాస
చిన్నదాన్ని పెద్దదిగా, పెద్దదాన్ని చిన్నదిగా చూసే తాపమే తపంగా మారుతుంది.
వాటిని తేలికగా తీసుకోవడమే జ్ఞానం.
నిజం మన తలలోనే ఉంది; ధ్యాస సరిగా పెట్టుకుంటే
ఆలోచనే శరీర దాహాన్ని, తాపాన్ని చల్లార్చుతుంది.
4️⃣ మూలం – సమిష్టి శక్తి – మోక్షం
ఒక మొలకకు బట్ట కట్టగలిగినా,
అనేక మొలకలు కలిస్తే ఒక పెద్ద మొక్క అవుతుంది.
అలాగే మనిషి కీర్తి, మనసు ప్రతిష్ట
మూలాన్ని తెలుసుకుని జీవితం నడిపితే
చివరికి అదే మోక్షానికి దారి తీస్తుంది.

***
శ్రీనివాసుని స్తుతి..
కం.
పురుషోత్తమ! మధుసూదన!
కరిరాజ వరద! ముకుంద! కలియుగధామా!
హరిహరి యని నిరతము నిను
స్మరియించెద భక్తితోడ మాధవ! చక్రీ!
భావము:-
ఓ పురుషోత్తమా! మధుసూదనా!
గజరాజుని కాపాడి వరమిచ్చిన కరుణాసముద్రుడా! ముకుందా! కలియుగమునకు ఏకైక ఆశ్రయమైన దివ్యధామస్వరూపుడా! “హరిహరి” అని నీ పవిత్ర నామాన్నే నేను ఎల్లప్పుడూ, భక్తితోడ
నా హృదయములో నిరంతరము  స్మరించుచుంటాను. ఓ మాధవా! సుదర్శన చక్రధరుడా!
****
ప్రాంజలి ప్రభ.. దత్తపది..
*విత్తు సత్తు మత్తు ఎత్తు* ఆ.వె.
*విత్తు* పట్టు నందు విత్తుచు క్రమముగ
నెంతొ లబ్ది నొంది *యెత్తు* కెదిగి
మానవతను మఱచి *మత్తు* లో మునిగిన
*సత్తు* వీడి వాడు చవటయగును
భావము:-
శ్రమతో జీవితం ప్రారంభించిన రైతు
క్రమంగా లాభం పొంది, ఉన్నత స్థానము సంపాదిస్తాడు. కానీ ఆ ఎదుగుదలతో మానవత్వాన్ని మఱచి మత్తులో మునిగినచో, వాడు సత్యాన్ని వీడి చివరికి విలువలేని వాడిగా మారుతాడు
***
తే. గీ
పాలు నీళ్లు బెల్లం ద్రాక్ష చాలి నన్ని
జీడిపప్పు యలాచీలు జేర్చ రుచులు
పాయసమును జేయగ; జింత పండు వలయు
జూడ రుచులు వేరు వినుము సూత్ర బ్రతుకు

పాలు, నీళ్లు, బెల్లం, ద్రాక్ష—
జీడిపప్పు, యలాచీలు అన్నీ కలిస్తేనే పాయసం తయారవుతుంది. ప్రతి పదార్థానికి తనదైన రుచి, తనదైన పాత్ర ఉంటుంది.
కానీ చివరికి పాయసంగా మారినప్పుడుఏది ఎక్కువ, ఏది తక్కువ అని వేరుచేయలేం—అన్నీ కలసి ఒక సమగ్ర మాధుర్యం అవుతాయి.అయితే—“జింత పండు వలయు జూడ రుచులు వేరు”అంటే,
ఒక్కో పదార్థాన్ని విడిగా రుచి చూస్తేపాలు వేరు, బెల్లం వేరు, ద్రాక్ష వేరకొన్ని తీపి, కొన్ని మృదువు, కొన్ని ఘాటు కూడా.ఇదే జీవన సూత్రం.జీవితం కూడా అంతే—సుఖం ఒక రుచిదుఃఖం ఇంకొక రుచివిజయాలు, అపజయాలు, సంబంధాలు, విరహాలు
అన్నీ విడిగా చూస్తే వేర్వేరు రుచులే.కానీ అవన్నీ కలిసి సాగినప్పుడేజీవితం అనే పాయసం సంపూర్ణమవుతుంది.
*****

కం

నారాయణ పలుకులుగా 

పారాయణ చేయువిద్య పాద పుడమిగన్ 

నోరార పిలువ నానుడి 

పోరాటం యగు విధమ్ బు పూజ్య ఫలముగన్

→ నారాయణ నామం కేవలం శబ్దం కాదు,జీవన దిశగా మారిన దివ్య పలుకు.ఇక్కడ “పలుకులు” అంటే మాటలు కాదు—మార్గదర్శక వాక్యాలు.→ ఆ పలుకులను పారాయణ చేసే విద్యపాదాలను భూమిపై నిలబెడుతుంది.అంటే—భక్తి ఆకాశంలో తేలదు,→ నోరారా పిలిచే నామస్మరణనానుడిగా మారిమనిషి స్వభావంలో కలిసిపోతుంది.స్మరణం → అలవాటు → స్వభావం.→ ఆ నామస్మరణేజీవిత పోరాటానికి విజయమవుతుంది పలాయనం కాదుపోరాటం.ఆ పోరాట ఫలమే పూజ్య మైంది.

******

ఆ.

తిండియెoత యున్న దినము మి తముగాను

తొండి చేయకుమయ దుష్టుని వలె

దండిగ వినయంబు దారి చూపు మహిమ

మొండి గయన బ్రతుకు మోక్ష మవదు

→ ఎంత ఉన్నా మితమే మేలని శరీరానికి, మనసుకు పెట్టిన నియమం.ఇది ఆహార నియంత్రణ మాత్రమే కాదు—ఆశల నియంత్రణ కూడా.→ తొందర, అశాంతి, ఆవేశం

దుష్ట స్వభావానికి దారి.నెమ్మదే సద్బుద్ధి లక్షణం.→ వినయం జీవనానికి దండిలా—ఆధారంగా నిలిచిసరైన దారిని చూపిస్తుంది.ఇది బలహీనత కాదు, మహిమ.→ మొండి తనంతో బ్రతికితేవిముక్తి లేదు.మార్పుకు సిద్ధం కాని మనసుకుమోక్షం దూరమే.సారాంశం—మితాహారం, వినయం, సహనం లేకుండాఎంత తెలిసినా జీవితం ఎత్తుకు చేరదు.

*****

తే. గీ

తేనె వేపపండును కల్వ తీపి కాదు 

ఉన్న చేదు మారదు బుద్ధి గున్న మలుపు 

దోష మన్న తాపము తప్ప దిట్ట తనము 

పుట్టు గుణము పుడకతీరు పూజ్య మేళ?

→ తేనె కలిపినావేప చేదు తీపి కాదు.బయటి అలంకారాలతోలోపలి స్వభావం మారదు.→ చేదు అనేది పదార్థం కాదు,బుద్ధిలో ఉన్న మలుపు.ఆలోచన మారకపోతేఫలితం మారదు.→ దోషాన్ని తాపంగా (బాధగా)అనుభవించగలగడమేనిజమైన దిట్టతనం.అది లేకపోతేసవరణ లేదు.→ పుట్టుకతో వచ్చిన గుణమేశాశ్వతమైతేమార్పు, సాధన, పూజ—వీటికి విలువ ఏముంటుంది?సారాంశం—గుణం జన్మతో వస్తే సరే,గౌరవం మార్పుతోనే వస్తుంది.తప్పు నొప్పించకపోతేతప్పు సరిదిద్దబడదు.

****

తే. గీ

చిన్న బుట్టలో చిరుహాస చిత్త మాయ

పొన్నపూలు నవ్వగ చూడ పోరు వింత

మన్ను తిన్న పాము కలలు మనసు తట్టు

కన్నవారి బ్రతుకు నవ్వు కాన లేక 

→ బయట చిన్న నవ్వు,లోపల చిత్తమంతా మాయ.చిరునవ్వే మనిషి వేసుకున్నఅత్యంత సున్నితమైన ముఖవాడకం.→ పువ్వులు నవ్వుతున్నామనిషికి ఆ నవ్వు చూడటానికి తీరిక లేదు.అందం ఉంది—అనుభూతి లేదు.అదే కాలపు వింత.→ భూమిని అంటుకున్న జీవితం,కానీ కలలు మాత్రం విషంలామనసుని కాటేస్తున్నాయి.ఇది ఆశల విషాద రూపకం.→ చివరికి కన్నవారి జీవితం కూడానవ్వును కోల్పోతుంది.వారికోసం బతికినా,వారితో నవ్వలేని దుఃఖం.

*****

తే. గీ

ప్రవచనాలు శాంతికి దారి ప్రతిభ బట్టి 

జనుల నాడిగా బలహీన జపము ధనము 

స్వార్ధ మన్నది లేనిది సాగు కలగ

పాపపుణ్యాలు తెలిసియే పాదు బుద్ధి 

→ ప్రవచనం శాంతిని ఇస్తుందికానీ అది పలికే ప్రతిభ,అర్థం చేసుకునే లోతు మీదే ఆధార పడుతుంది. మాట కాదు—మేధస్సే మార్గం.→ ప్రజల నాడి బలహీనమైతేజపమూ బలహీనమే అవుతుంది,ధనమూ దారి తప్పుతుంది.ఆత్మబలం లేని చోటఆచారాలు కేవలం శబ్దాలు.→ స్వార్థం లేనిచోటేనిజమైన సాగు,సమాజ పురోగతి మొదలవుతుంది.ఇది ఆశయ వాక్యం కాదు—నిబంధన.→ పాపం–పుణ్యం తెలిసినాతెలిసి చేసిన నిర్ణయమేబుద్ధికి పాదు (పరీక్ష).

తెలివి అంటే తెలుసుకోవడం కాదు,

ఎంచుకోవడం.శాంతి ప్రవచనాల్లో కాదు,ప్రజల బుద్ధిలో ఉంది.ధర్మం మాటల్లో కాదు,నిర్ణయాల్లో ఉంటుంది.

****

మనిషిలో మృగం దాగుండు మచ్చ లాగ 

ఆకలి గనౌను నిత్యము ఆశ నెంచ 

గెలుపు నోటమి జూదము గీత పలుకు 

తినగలేని కోట్ల కథలు తెల్ప లేము 

→ మృగత్వం బయట కనిపించదు, మచ్చలాగే లోపల దాగి ఉంటుంది.సందర్భం వస్తేనే బయటపడుతుంది.→ ఆకలి కేవలం అన్నానికి కాదు;ఆశే అసలు నిత్య ఆకలి.తీరని దాహం మనిషిని నడిపిస్తుంది.→ జీవితం ఒక జూదంలా మారింది.గెలుపు–ఓటమి మధ్యనైతికత గీతలు మాటలకే పరిమితం.→ వినడానికి కథలు వేలుంటాయి,కాని ఆకలి తీరే వాస్తవం మాత్రం లేదు.మాటలు ఉన్నాయి… భోజనం లేదు.ఇదే కాలపు విషాదం.

****

వింత యన్నది గొప్పల విద్యమాయ 

ధాత్రి ధారణ తప్పక దారి జూపు 

నమ్మ నటన చెడుపలుకు నాలుకయగు 

ముష్కరులగాను వేటలు మునగ తేల 

→ “వింత”గా కనిపించేదంతా నిజమైన గొప్పతనం కాదు.

అది చాలాసార్లు

మాటల విద్య, ప్రదర్శన మాయ మాత్రమే.

(Show ≠ Substance)

→ భూమి/ప్రకృతి మాత్రం

మాయలు చేయదు.

ధరించడమే ఆమె స్వభావం,

నిశ్శబ్దంగా సరైన దారిని చూపుతుంది.

→ నమ్మకం పేరుతో నటన,

సత్యం స్థానంలో చెడు మాట

నాలుకే ఆయుధమైపోయిన కాలం.

ఇది వ్యక్తిగత విమర్శ కాదు,

సామూహిక వ్యాధి.

→ మోసగాళ్లు, దుష్టులు

ఇతరులను వేటాడాలని చూసినా

చివరకు తామే

తమ మాయలో మునిగి తేలుతారు.

కాలం తీర్పు తప్పదు అన్న ధైర్యవాక్యం.

****

పసుపు కోసమని తెలుప పక్క దారి

కసువు తొలగించ కథలుగా కలలు కనుట

పశువుగా తిరగబడుటే పలుకు లేల

అసువులర్పణ కాలము అనుట యేల

→ లాభం, ప్రతిష్ఠ, స్వార్థం కోసం

సత్యమైన మార్గాన్ని వదిలి

సౌకర్యమైన పక్కదారిని ఎంచుకోవడం.

→ మనస్సులో ఉన్న చేదు నిజాలను ఎదుర్కోకుండా

కథలు–కలలుగా మార్చి

తనని తాను మోసం చేసుకోవడం.

→ వివేకాన్ని విడిచిపెట్టి

అలోచనలేని ప్రవర్తనకే మాటలుగా విలువ ఇవ్వడం,

మనిషి స్థాయి నుంచి జారిపోవడం.

→ అలా జీవితం వృథాగా గడిపి

ప్రాణత్యాగం, త్యాగం, మహత్త్వం అని

అదే కాలమని పిలవడం ఎంత విరోధాభాసం?

***

మెట్లు ఇంటికి మనుగడ మేలు నడక

ఓట్లు నాయకులకు వారి నోరు విప్ప

చెట్లు ప్రకృతి ప్రభవముగా చిత్త మార్పు

 తిట్లు నోర్వలేని తనము చెప్ప లేక

→ ఎత్తైన మాటలు కాదు,

రోజువారీ జీవనంలో

క్రమమైన శ్రమే నిజమైన ముందడుగు.

(మెట్లు = కష్టపడి ఎక్కే జీవితం)

→ ఓటు వచ్చేదాకా మాటల వర్షం,

ఆ తరువాత మౌనం.

ప్రజాస్వామ్యంపై నిగూఢ వ్యంగ్యం.

→ ప్రకృతి మాత్రం మాటలతో కాదు,

ఉనికితోనే మనిషి మనసు మార్చుతుంది.

మానవ రాజకీయాలకంటే చెట్లు గొప్పవన్న సూచన.

→ తిట్లు తట్టుకోలేని బలహీనత,

సత్యం చెప్పలేని భయము—

ఇవే నేటి మనిషి అసలైన బంధనాలు.

****

నమ్మ కంబుబలుకు గాంచ నాడి వల్ల

చెప్పి చెప్పక నుండిన చిత్త మాయ

ఆశ పాశము ప్రశ్నగా అసలు దురభి

మానముండి న వానిని మగువ కొట్టె

 అంతటా భావప్రవాహం విడవకుండా, ఒకే లయలో:

నమ్మకమనే మాటల నడుమ నాడి తడబడెను, చెప్పినదానికన్న చెప్పని మాటలే మాయచేయును.

ఆశ పాశమే ప్రశ్నగా మనసుని బంధించెను, దారి తెలియని దురభిమానం దేహమున పెరిగెను.

మానమంటూ మోసుకొన్న వానిని చివరకు మగువే కాదు — జీవనమే గట్టిగా ఢీకొని కొట్టెను.

******

ముఖ్య నామాల రూపుడు ముద్యై యగుచు

స్వామి వగుచు కాంతుల తీరు భాగ్య చెలిమి

తీర్ధ లక్ష్య త్రి నేత్రుని తీవ్ర చరిత

భక్తి మ్రొక్కగ సమయమే భావ మందు

సరళ భావార్థం:::ముఖ్యమైన నామాలకు రూపుడై, అనేక విధాలుగా వ్యక్తమై,స్వామిగా వెలుగొందుతూ కాంతుల భాగ్యాన్ని ప్రసాదించువాడు;తీర్థాల లక్ష్యమైన త్రినేత్రుడి తీవ్రమైన చరిత్రనుభక్తితో మ్రొక్కవలసిన సమయమే —అది మనసులో భావంగా నిలవవలసిన క్షణం.

****

రోగమే మహమ్మారగు రోష మల్లె 

కారణాలఝరి సవాలక్ష గతి విలువ 

ఉరి యగు చికత్స యందకే ఊహ తీరు 

దారి గాభవిష్యత్తుయు ధరణి యందు 

భావార్థం:

రోగం అనేది ఒక్క వ్యక్తిని కాదు, సమాజాన్నే కుదిపే మహమ్మారి లాంటిది.దాని వెనుక కారణాలు ఎన్నో—కనిపించేవి, కనిపించనివి; వాటి గతి-విలువలను అంచనా వేయడం సులభం కాదు.

చికిత్స అనేది ఉరి లాంటిదై, సరైన అవగాహన లేకపోతే ప్రాణానికే ప్రమాదంగా మారుతుంది.

అలాంటి పరిస్థితుల్లో భవిష్యత్తు దారి కూడా ఈ భూమ్మీద అనిశ్చితంగా మారుతుంది.

******

దంత తన్మయాకారపు దొడ్డ గణప 

విశ్వ లంభోదరునిపూజ విజయ మివ్వ

వాక్కు యానంద సంపద వక్రతుండ

గజముఖ గణ నాయక ప్రాణ గణపతి గను 

భావార్థం:

దంతాన్ని త్యాగం చేసి తన్మయాకారుడైన మహా గణపతీ!

సర్వవిశ్వాన్ని ధరించిన లంభోదరుడవైన నీవు,

నిన్ను పూజించువారికి విజయం ప్రసాదించుము.

వాక్కుకు ఆనందసంపదను ఇచ్చే వక్రతుండుడా!

గజముఖుడవై గణాలకు నాయకుడైన

ప్రాణస్వరూప గణపతివి నీవేనని నేను ధ్యానించుచున్నాను.

****

 [

[4/2 10:13 AM] Mallapragada Sridevi: మనసు కర్మశుద్ధిగనౌను మంత్ర మోహ 

సహజ దేహశుద్ధి విలువ సరయు ధరణి 

మనిషి వాక్ శుద్ధి యేజీవి మంగళంబు 

శక్తి భాండశుద్ధి యమృత సమయ శుద్ధి

భావార్థం / విశ్లేషణ:మనసు కర్మశుద్ధి –

మనసు పవిత్రమైతే, కర్మ కూడా శుద్ధమవుతుంది.

మంత్రజపం, ధ్యానం వంటి ఆధ్యాత్మిక సాధనలు మనసులోని మోహాన్ని తొలగిస్తాయి.

సహజ దేహశుద్ధి –ప్రకృతి ధర్మానికి అనుగుణంగా జీవిస్తే శరీరం స్వయంగా శుద్ధమవుతుంది.

ఇది భూమి (ధరణి) విలువను గుర్తు చేస్తుంది.

వాక్కు శుద్ధి –మాట పవిత్రంగా ఉంటే అదే జీవికి మంగళాన్ని ఇస్తుంది.

మాటే మనిషిని మానవుడిగా నిలబెడుతుంది.

శక్తి–భాండ శుద్ధి –శరీరంలోని శక్తి మార్గాలు (భాండాలు) శుద్ధమైతే,

కాలమూ అమృతంలా అనుభవ మవుతుంది—అంటే జీవితం సార్థకం అవుతుంది.

బాహ్య శుద్ధికంటే అంతఃశుద్ధే ముక్యం అనే సారవాక్యం

*****

[4/2 10:22 AM] Mallapragada Sridevi: పదవి గుణమాధనమనేటి పలుకు కళలు 

గెలుపు గుర్రాలు యెవరని గీత పరము 

పేదవాడిరాజ్యము నోటు పిలుపు తీరు 

ఆస్తులున్నాయి నేతకు అడగ లేక

భావార్థం / విశ్లేషణ:

పదవి వస్తే గుణం మదన మైపోతుంది. మాటలు కళగా మారతాయి కానీ సత్యం తగ్గిపోతుంది.

ఎన్నికల గీతలో “గెలిచేవారు ఎవరు?” అన్న ప్రశ్న

సిద్ధాంతం కంటే బలం, బలగాల వైపు మొగ్గు చూపుతుంది.

ప్రజాస్వామ్యంలో రాజు పేదవాడే అన్న మాట

వాస్తవంలో మాత్రం నోటు పలుకే పిలుపుగా మిగులుతుంది.

సంపద ఉన్నా నాయకుడిని ప్రశ్నించలేని స్థితి—

భయంతో, ఆశతో, లేదా వ్యవస్థ మాయలో మౌనం, నిజానికి నోటుకే రాజ్యం అప్పగించిన వ్యవస్థపై ఇది ఒక కఠిన వ్యాఖ్య.?

****

[4/2 10:46 AM] Mallapragada Sridevi: భారమన్నది తగ్గుట భక్తి యుక్తి 

నమ్మ కమ్మున నిలకడ నాట్య మవక

సమ్మతి కథగాదుఃఖము సమయ మందు

భక్తి తత్వపు ప్రేమగా బంధ కృష్ణ

→ జీవనభారం తగ్గేది కేవలం పరిస్థితులు మారితే కాదు;

భక్తితో కూడిన బుద్ధి (యుక్తి) కలిసినప్పుడే.

అంధభక్తి కాదు, కేవలం తర్కం కాదు—రెండింటి సంగమం.

→ నమ్మకం లోపల కమ్ముకుంటే, మనస్సు స్థిరత్వం పొందుతుంది.

ఆ స్థిరత్వమే ఒక నాట్యంలా—కదులుతూనే సమతుల్యంగా ఉండే జీవనకళ.

→ దుఃఖం శాశ్వత కథ కాదు;

కాలంలో వచ్చే ఒక దశ మాత్రమే.

సమ్మతి (అంగీకారం) వచ్చిన క్షణం నుంచే దుఃఖం తన బలం కోల్పోతుంది.

→ భక్తి తత్వం ప్రేమగా మారినప్పుడు,

ఆ ప్రేమే కృష్ణబంధం—బంధనం కాదు, విముక్తి.

కృష్ణుడు ఇక్కడ వ్యక్తి కాదు; ఆనందబోధ.

*****

5] Mallapragada Ramakrishna: దండుగాయాస గలుగుట ధరణి యందు 

పండుగ భవము చేదుగతీపి పాశ మందు 

నిండుగా సంపద గలిగి నీడ తీరు 

పండు మిరప పచ్చడి తీపి పార గతుడ 

వరుస భావం

→ ఈ భూమిపై జీవితం శ్రమతోనే సాగుతుంది; కష్టం తప్పనిసరి.

→ జీవితం పండుగలాంటిదే కానీ, అందులో తీపి-చేదు రెండూ కలిసిన బంధం ఉంది.

→ సంపద సమృద్ధిగా ఉన్నప్పుడు అది ఇతరులకు ఆశ్రయం, రక్షణనిచ్చే నీడగా మారాలి.

→ జీవితం పండు మిరప పచ్చడిలాంటిది; కారం-తీపి కలిసి ఉన్నప్పుడే నిజమైన రుచి వస్తుంది.

****

[03/02, 08:05] Mallapragada Ramakrishna: తే. గీ.

వెలుగు పట్టనులేవులే విద్యలున్న

వెలుగు విద్య వైభవము వివేక మార్గ

వెలుగు గా యగ్ని దేవుని విశ్వ మాయ

వెలుగు చీకటి చెలిమిగా విలువ వసుధ

సరళ భావం

విద్య లేకపోతే జీవితంలో వెలుగు కనిపించదు.

విద్య ఉన్నచోటే నిజమైన వెలుగు, వైభవం, వివేక మార్గం వెలుస్తాయి.

ఆ వెలుగు అగ్ని దేవుని శక్తిలా సమస్త ప్రపంచాన్ని నడిపించే మాయగా పనిచేస్తుంది.

వెలుగు–చీకటి రెండూ శత్రువులు కావు;

వాటి కలయికతోనే భూమిపై జీవితం విలువైనదిగా మారుతుంది.

*****

[03/02, 08:25] Mallapragada Ramakrishna: తే. గీ.

పంటయిoటచేర గనౌను ప్రార్ధన గను

యౌ వన యుడికే శ్రీమతి యి చ్ఛ తీర్చ 

రణము చేసితిరుగు వ్యక్తి రమ్య పరచ

బ్రాహ్మణ పలుకు గౌరవం బంధ తీర్పు 

సరళ భావం

మన శ్రమ ఫలించి పంట ఇంటికి చేరితే అది ఒక ప్రార్థన ఫలించినట్లే ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.

వృద్ధుడైనా యువకుడైనా, స్త్రీ అయినా పురుషుడైనా—తమ కర్తవ్యాన్ని నిబద్ధతతో చేస్తే వారి కోరికలు నెరవేరుతాయి.

ధర్మమార్గంలో పనిచేస్తూ సమాజానికి మేలు చేసే వ్యక్తి చుట్టూ సౌందర్యం, శాంతి పెరుగుతుంది.

బ్రాహ్మణుని పలుకులాంటివి గౌరవాన్ని కలిగించాలి; బంధాలు న్యాయంగా, సత్యంగా తేలాలి.

*****

[03/02, 09:36] Sridevi Mallapragada: తే. గీ.

రోడ్డు పక్కగా పడుకుంది రోష కుక్క

రొట్టె ముక్క తెచ్చియు పెట్ట బొక్క పిక్క

పట్టు బడ్డ నా పిక్కగా పలుకు తిక్క

ఒక్క ముక్క మెక్కా కుక్క నొప్పి నొక్క

రోడ్డు పక్కన కోపంగా, బాధతో ఒక కుక్క పడుకుని ఉంది. దానికి దయచేసి రొట్టె ముక్క తీసుకొచ్చి పెట్టాను. కానీ నా మంచితనాన్ని అర్థం చేసుకోకుండా, పట్టుబడితే నన్నే కరవాలన్న తిక్కబుద్ధి చూపింది. ఒక్క ముక్క తిన్నా, ఆ కుక్కలోని నొప్పి, రోషం మాత్రం తగ్గలేదు.

******

[03/02, 11:08] Mallapragada Ramakrishna: తే. గీ.

గొప్ప చెప్ప దొప్ప బతుకు నొప్ప తెలివి 

చిప్ప నున్ననీరుగ కొబ్బరి కళ యప్ప 

ఎప్పు రొప్ప తిప్పలుగాను నెప్పులుగను 

సప్పుడు పలుకు దిప్పుడు శాంతి కప్పు

సరళ భావం:

గొప్పగా చెప్పుకునే మాటల వెనుక జీవితం నొప్పితో నిండే ఉంటూ,

తెలివి ఉన్నా అది చాలాసార్లు కప్పులో నీళ్లలా పరిమితమై పోతూ,

కొబ్బరి పైకి గట్టిగా కనిపించినా లోపల మృదుత్వం ఉన్నట్టే,

మన బతుకులో అప్పులు–తిప్పలు–నెప్పులు తప్పవు. అయితే గొడవలూ, శబ్దాలూ పెంచకుండా నిగ్రహంతో మాటలను దాచుకుంటే

శాంతి మనల్ని కప్పి కాపాడుతూ

చిన్న పదాల్లో పెద్ద జీవన తత్వం.

[03/02, 11:19] Mallapragada Ramakrishna: నిజము నిలకడగను నిర్మలంబు గమనం

 మనసు భావ మొప్ప మనుగడ యగు 

 గతము వర్తమాన గమ్య మహిమ మాయ 

 కవికవిత్వ మలుపు కాల రీతి

 పాత కొత్త యనుచు పలుకు మార్చుట యేల

 పాత నీరు పోక పంచు కొత్త

వచ్చి పోవు ఋతువు వాక్కుల మహిమగా

బ్రతుకు లాట విధిగ బ్రాంతి మలుపు

వరుస భావం (సరళంగా):

నిజం నిలకడగా ఉంటే జీవన ప్రయాణం స్వచ్ఛంగా సాగు,

మనసులోని భావం సరిగా ఒప్పుకుంటే మనుగడకు అర్థం దొరుకు, గతం, వర్తమానం, గమ్యం—ఇవన్నీ కాలమాయలోని మహిమలే. కవి మాటల్లో, కవితల్లో కాలం తన రీతిని మలుపులుగా చూపించడమే.

పాతదీ కొత్తదీ అని మాటలు మార్చడంలో పెద్ద ప్రయోజనం లేదు. పాత నీరు పోయినప్పుడే కొత్త నీరు పంచుకోవచ్చు. ఋతువులు ఎలా వచ్చి పోతాయో, మాటల మహిమ కూడా అలా మారుతుంది. ఈ బ్రతుకు లాట విధిగా సాగుతూ, మధ్యలో భ్రమల మలుపులు చూపిస్తుంది.

ఇది కాలతత్వం–జీవన తత్వం కలసిన గంభీర భావం.

***

[03/02, 11:32] Mallapragada Ramakrishna: పోయిన కల కళలు కనలేవు మరళా 

ఒక్క రోజు కాదు నొరవడి కథ

ఉన్నవారి సుఖము ఉలుకు పలుకు చాలు 

జ్వాలమల్లె యెగెసె జాతి బ్రతుకు 

సరళ భావం:

గతంలో పోయిన కలల కాంతి మళ్లీ చూడలేం.

అది ఒక్క రోజు జరిగిన సంఘటన కాదు—కాలం ముద్ర వేసిన కథ.

ఉన్నవాళ్ల చిన్న సుఖమే చాలాసార్లు

లేనివాళ్ల మనసును కలచివేస్తుంది.

అలాంటి అసమానతల నుంచే

జ్వాలలా ఎగసే ఆవేదన పుడుతుంది.

అదే ఒక జాతి జీవన పోరాటంగా మారుతుంది.

ఇది వ్యక్తిగత వేదన → సామాజిక స్పృహగా విస్తరించే పద్యం.

***తే. గీ.

మార్పు లేని ప్రపంచము మార్గమేది

కోపతాప శాంతము దుఃఖ పోరు యేది

ద్వేష రాగ యానoదము దీన దక్ష

ఎప్పుడూ యెక్కడాయెలా యేమి జీవి 

 సరళ భావం 

→ మార్పు సహజం. మార్పు లేని లోకం ఉంటే, అక్కడ ఎదుగుదలే ఉండదు. స్థిరత్వమే మరణసమానం

→ కోపం, తాపం మనసును మండిస్తాయి; వాటికి ఎదురుగా నిలిచేది శాంతి మాత్రమే.

శాంతి లేకపోతే దుఃఖంతో పోరాటమే జీవితం అవుతుంది.

→ ద్వేషం–రాగం రెండూ బంధనాలే.

వాటిని దాటినప్పుడు మాత్రమే నిజమైన ఆనందం, కరుణ (దీనదక్షత) ఉద్భవిస్తాయి.

→ ఈ ప్రశ్న జీవన సారమే:

ఎప్పుడు? ఎక్కడ? ఎలా? ఎందుకు? — ఈ సందేహాల మధ్యే జీవి తన అస్తిత్వాన్ని వెతుక్కుంటాడు.

మొత్తం భావసారం

👉 మార్పు తప్పని సత్యం.

కోపానికి శాంతి ప్రత్యామ్నాయం.

ద్వేషానికి కరుణే ఔషధం.

జీవితం ప్రశ్నల సమాహారం — సమాధానాల ప్రయాణం.

******:

O991 తే. గీ

ఇంద్రి యాల యర్ధము జీవ యిష్ట కళలు

నడక మాట పని వయసు నమ్మ బ్రతుకు

శ్వాస గుండె జీర్ణక్రియ సహన మాయ

శాశ్వతం కాని లోకము సాగు మిధ్య

వరస భావం:

ఇంద్రియాల ఆకాంక్షలే జీవుని ఇష్టాలను నడిపిస్తాయి.

ఆ ఇష్టాల ప్రభావంతో నడక, మాట, పని, వయసు అన్నీ

నమ్మకమనే తాడుతో కట్టబడి బ్రతుకు ముందుకు సాగుతుంది.

శ్వాస, గుండె స్పందన, జీర్ణక్రియ వంటి శరీర చర్యలు

సహనంగా, మాయాస్వరూపంగా కొనసాగుతుంటాయి.

అవి ఉన్నంతకాలం జీవితం నిజమనే భావన కలుగుతుంది.

కానీ ఈ లోకం శాశ్వతం కాదు.

నిరంతరం సాగుతున్నట్టు కనిపించినా

అది చివరకు మిధ్యనే సత్యాన్ని

ఈ జీవన ప్రయాణం మనకు తెలియజేస్తుంది.

******

0992

 తల్లితండ్రులు తలపు తెలివి 

ఎత్తులజగ ద్వితముగాను ఎంచ గలగు

వళ్ళవంచిపరాన్నము వాక్కు కాదు

సిగ్గుబడనివిద్య మలుపు సీఘ్ర పరువు

 పద్యం.సరళ భావం:తల్లితండ్రుల ఆశలు, ఆలోచనలు పిల్లల తెలివికి ఆధారం.ఎత్తుపల్లాలు తెలిసినా, సరైనదాన్ని ఎంపిక చేసుకునే బుద్ధి ఉండాలి.వంచించి సంపాదించే పరాన్నం గానీ, అబద్ధపు మాటలు గానీ నిజమైన గౌరవం ఇవ్వవు.సిగ్గు లేకుండా పొందిన విద్య, చాకచక్యంతో వాడితే త్వరగా పేరు–ప్రతిష్ఠలను ఇస్తుంది.

*****

0993

: యోగ్యత ధనము తోబుద్ధి యోగ మాయ 

అంగవైకాల్యమేలేని ఆశ బోతు 

సోమరితనము సంసార సోకు చేటు 

సంతకంచేయకున్నను సంగ సుఖము 

సరళ భావం ఇలా—యోగ్యత ఉన్నచోట ధనం వచ్చినా బుద్ధి దారి తప్పదు;అది దైవయోగమో మాయయో కాదు, స్వయంకృషి ఫలం.శ రీర లోపం లేకపోయినా ఆశల వెనుక అంధంగా పరుగెత్తడం వ్యర్థం.సోమరితనం కుటుంబ జీవితానికి బాధను తెస్తుంది.ఏ ఒప్పందాలు చేయకపోయినా, మంచి సాంగత్యం మాత్రం నిజమైన సుఖాన్ని ఇస్తుంది.ఇందులో కృషి, నియమం, సత్సంగం జీవన సారంగా నిలుస్తాయి.

0994

 సర్వసమతా మమత వాద శక్తియేది 

మొక్కులు నిజము దైవము మోక్షమలుపు 

పేద ధనిక చదువు యన్న పొందు కొరకు 

సేవ పరమార్ధ తత్త్వము స్థిరము గాను 

సరళ భావం:+అందరిలో సమానత్వాన్ని చూడగల మమకారమే నిజమైన శక్తి.హృదయపూర్వకమైన మొక్కులు, నిజాయితీనే దైవస్వరూపం; అవే మోక్షానికి మార్గం.పేద–ధనికుడు, చదువున్నవాడు–లేనివాడు అన్న భేదాలు పొందుకోవడానికి కాదు, అర్థం చేసుకోవడానికి మాత్రమే.స్వార్థం లేకుండా చేసే సేవే పరమార్థ తత్త్వం; అది శాశ్వతంగా నిలుస్తుంది.ఇది సమతా దృష్టి + సత్యం + సేవలను జీవనమూల్యాలుగా ప్రతిపాదిస్తోంది.

0995

: పాలకుడు దోపిడి గుణము పాశ బుద్ధి 

చట్టమే కలవారిది చలువ చేయ 

నివురు కప్పియున్నా నిప్పు నిత్య చేటు 

ఓట్లు కొను నమ్మకముగాను నోరు నొక్కి 

సరళ భావం ఇలా—దోపిడి గుణమున్న పాలకుడు స్వార్థ బంధంలో చిక్కుకుంటాడు.చట్టాలు ఉన్నా అవి అధికారులకే అనుకూలంగా మారుతాయి.బూడిద కప్పినా లోపల మంట మాదిరిగా అన్యాయం ఎప్పుడూ నష్టం చేస్తూనే ఉంటుంది.ఓట్లు కొనడం ద్వారా ప్రజల నమ్మకాన్ని మూగబోసే ప్రయత్నమే జరుగుతుంది.ఇందులో అధికార దుర్వినియోగం, న్యాయ వక్రీకరణ, ప్రజా విశ్వాసం నాశనం స్పష్టంగా ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.

0996

: సగటు మనిషి తెలపలేక సమర మౌన 

ఎత్తు పల్లాల బ్రతుకగు యేల సాగు 

కూతల నడుమ జీవన కూలి తీరు 

సర్వ దాసోహ మనుచుండి సమయ తృప్తి 

సరళ భావం ఇలా—సగటు మనిషి తన బాధను చెప్పుకోలేక మౌనంగా పోరాడుతుంటాడు.ఎత్తుపల్లాలతో నిండిన జీవితాన్ని ఏలాగోలా సాగదీస్తూ ఉంటాడు.వాదోపవాదాల మధ్య, మాటల కోలాహలంలో అతని జీవితం కూలీ పనిలా కరిగిపోతుంది.అన్నిటికీ దాసోహమంటూ సమయానికి తృప్తి పడటమే అతని ఆశ.ఇందులో సామాన్యుని మౌన సమరం, సహనం, కాలంతో ఒప్పందం చాలా సున్నితంగా వ్యక్తమయ్యాయి.

0997

: పుస్తకం లేకయు ఫోను పురము చుట్ట 

మార్పు సహజమేమనిషిలో మనసు పిండు 

మరణమన్నపేద ధనిక మార్గ మవదు 

లోకమాయసర్వ సమయ లోల కంబు 

సరళ భావం ఇలా—పుస్తకాలు లేకుండా, ఫోన్‌లతోనే నగరమంతా తిరిగే జీవితం అయింది.మార్పు మనిషికి సహజమే గానీ, మనసు మాత్రం పిండి అయి అలసిపోతోంది.మరణం వచ్చినప్పుడు పేద–ధనికుల మధ్య ఏ మార్గభేదం ఉండదు.లోకమంతా మాయే; సమయం మాత్రం ఎప్పుడూ చంచలంగా ప్రవహిస్తూనే ఉంటుంది.ఇది ఆధునిక జీవన వ్యంగ్యం + మానసిక అలసట + నిత్యసత్యంలను ఒకే గీతలో కట్టిపడేస్తుంది.

0998

 జుట్టు తెల్లగా వృద్దాప్య పుట్ట గిట్ట 

మన పురస్కార పిలుపులు మరణమేను 

అర్హతయు లేనిది మరణం అక్షరాల

కాల హెచ్చరికలు గాను కావ్య రీతి 

సరళ భావం ఇలా—జుట్టు తెల్లబడటం వృద్ధాప్యానికి సూచనగా మారుతుంది.మనకు లభించే బహుమతులు, గౌరవ పిలుపులు చివరికి మరణమే ముగింపు.మరణానికి అర్హతా–అనర్హతా అన్న భేదం ఉండదు; అది అక్షరాలా అందరికీ వర్తిస్తుంది.కాలం ఇస్తున్న హెచ్చరికలను కవితా రూపంలో చెప్పిన రీతే ఇది.ఇందులో కాలసత్యం, మానవ అహంకార భంగం, వైరాగ్య బోధ స్పష్టంగా ప్రతిఫలించాయి.

0999

 జంతువులు కన లేకయు జాగ రూక 

తీరిక తిలకించెడిబుద్ది తేట కనక 

సృష్టి యద్భుత మనుచునే శృతి లయలగు 

చెప్ప నలవి కాని మనసు చింత యేను 

 పద్యం.సరళ భావం :::జంతువులా కళ్లుమూసుకుని నిర్లక్ష్యంగా ఉండకుండా,తీరికగా గమనించే స్పష్టమైన బుద్ధి ఉంటే,సృష్టి ఎంత అద్భుతమో శృతి–లయలతో అనుభూతి అవుతుంది.అది మాటల్లో చెప్పలేనిది; అయినా మనసు మాత్రం అనవసరమైన చింతలతో నిండిపోతూనే ఉంటుంది.ఇక్కడ జాగ్రత్త, దర్శనం, అనుభూతి–ఆందోళన మధ్య వ్యత్యాసం చాలా అందంగా వ్యక్తమైంది.

1000

: బతుకు తంత్రమగు రాజ్య ప్రభావ నీతి 

ఈయమాత్యుల కళకలా యిచ్ఛ భజన 

నాయకుల గర్జన తెలివి నాడి మనకు 

తర్జణం భర్జన మానసంబుసరళ 

భావం::బతుకంతా ఒక తంత్రంలా మారి, రాజ్యాధికారం నీతిని ప్రభావితం చేస్తోంది.మంత్రి వర్గం కళలలా నటిస్తూ, స్వార్థ ఆశలకే భజన చేస్తోంది.నాయకుల గర్జనలు తెలివైన మాటలుగా కనిపించినా,అవి ప్రజల మనసును బెదిరించే తర్జన–భర్జనలే అవుతున్నాయి.ఇందులో అధికార రాజకీయాలు, భజన సంస్కృతి, ప్రజా మానసిక ఒత్తిడి స్పష్టంగా ప్రతిఫలిస్తున్నాయి.

***